معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١٧٨ - خاستگاه شبهه اثرپذيرى قرآن از فرهنگ زمانه

بود كه قرآن از آن‌ها تأثير گرفت.[١]

گفته مى‌شود، زبان تحت تأثير فرهنگ است؛ زبان گذشته كه در دل جهان‌بينى گذشته باليده و پرورده شده و بار آمده، با زبان امروز متفاوت است.[٢]

انعطاف متن، محدود به زمان توليد آن است، در نتيجه، توانايى معرفت‌شناختى و ايدئولوژيكى قرآن در چهارچوب دوره فرهنگى معين و بافت تاريخى اجتماعى خاصى باقى مى‌ماند.[٣]

نصوص دينى، نصوص لغوى است كه سرچشمه آن‌ها در بناى فرهنگ، مشخص است. لغت نقش نطام دلالى مركزى آن فرهنگ را ايفا مى‌كند و فرآورده‌هاى لغات در دلالت خود با قوانين آن فرهنگ هماهنگ و ساز وارند.[٤]

در پاسخ بايد گفت ادعاى تأثير فرهنگ بر زبان به‌طور كلّى و بر همه زبان‌ها از جمله زبان وحى نيازمند برهان است. حداقل مى‌توان چنين گفت كه برخى افراد و متون يا حداقل متون الهى به‌دليل قدرت و نبوغ خود بر فرهنگ‌

[١] . براى بررسى اين ديدگاه ر. ك: محمد مجتهدشبسترى،« بستر معنوى و عقلانى علم فقه» ماهنامه كيان، سال نهم، شماره ٤٦، صص ١٣- ٥؛ هم او پاسخ دينى و اقناع عقلى، روزنامه حيات نو، شماره ١١١، ص ٨؛ مقصود فراستخواه،« حسن حنفى و رويكرد انسان‌گرايانه به قرآن» نشريه فرا راه، سال اول، شماره ١، صص ٢٩- ٢١؛ محسن كديور،« حقوق زنان در اسلام معاصر از زوايه ديگر»، آدرس اينترنتى‌WWW .Kadivar .com ؛ عبدالكريم سروش،« ديانت و مدار مدنيت» ماهنامه كيان، سال هشتم، شماره ٤٥، صص ٣٧- ٢٠؛ مقصود فراستخواه؛« دين و جامعه، مجموعه مقالات»، گفتار ٢٢ و ٢٣ و نيز مقاله ٢٩؛ عبدالكريم سروش،« ذاتى و عرض دين» ماهنامه كيان، سال ٨، شماره ٤٢، صص ١٩- ٤؛ هم او،« رهايى از يقين و يقين به رهايى»، سال ٩، شماره ٤٨، صص ٩- ٢؛ محمد مجتهدشبسترى،« زنان، كتاب و سنت در مورد نابرابرى حقوقى زن و مرد»، ماهنانه زنان، سال ٨، شماره ٥٩، صص ٣٧- ٣٢؛ نصر حامد ابوزيد، ترجمه مرتضى كريمى‌نيا، معناى متن؛ پژوهشى در علوم قرآن، چاپ تهران، طرح نو؛ جرجيس سال، مقالة الاسلام، ترجمه هاشم العربى، قاهره، چاپخانه نيل؛ نصر حامد ابوزيد،« نقد الخطاب‌الدينى»، قاهره، دار سينا؛ عليرضا علوى‌تبار،« نوانديشى دينى و فقهى زنان»، مجله زنان، سال ٨، شماره ٥٨، صص ٣٨- ٣٦ و واجده مجيد الاطرقچى،« التشبيهات القرآنيه و البينة العربية»، فصل‌هاى دوم تا هشتم.

[٢] . ر. ك: عبدالكريم سروش، مجله فرا راه، سال اول، شماره ١، صص ٢٠- ١٠.

[٣] . ر. ك: نصر حامد ابوزيد، متن پژوهش در علوم قرآن، مقدمه، ترجمه مرتضى كريمى‌نيا.

[٤] . ر. ك: نصر حامد ابوزيد، نقد الخطاب الدينى، ص ١٣٦.