برخى از آن‌ها صحيح است،[١] بيانگر همه چيز است و افراد عادى به خاطر تيرگى و نداشتن لياقت لازم، از رسيدن به تمام آن معارف عاجزند[٢] و فقط پيامبر اكرم (ص) و ائمه اهل بيت (ع) مى‌توانند به تمام آن برسند. ظاهر قرآن نيز در باب دنيا و آخرت، احكام، اخلاق و معارف سخن دارد.

٤. قرآن به اجمال بيانگر همه چيز است و تفصيلش بر عهده پيامبر اكرم (ص) و ائمه اهل بيت (ع) مى‌باشد.[٣] كسانى چون‌ شيخ طوسى‌ و زمخشرى‌ بر اين ديدگاه هستند.

ب. گروه ديگر از مفسران و دانشمندان مسلمان اطلاق آيات را نپذيرفته و به نحوى آن را قيد زده‌اند. اين گروه نيز نظرات مختلفى دارند:

١. قلمرو قرآن مربوط به احكام دينى، يعنى: حلال و حرام و اوامر و نواهى الهى است. اين ديدگاه به‌ ابن عباس‌ نيز نسبت داده شده است.[٤]

٢. جامعيت قرآن در بيان امور مربوط به هدايت مى‌باشد. بيشتر مفسّران و صاحب‌نظران عصر حاضر و برخى از مفسران پيشين در باب قلمرو احكام و معارف قرآن، اين قول را پذيرفته‌اند.[٥]

[١] . ر. ك: جمعه العروسى الحويزى، تفسير نورالثقلين، ج ٣، صص ٧٧- ٧٤.

[٢] . ر. ك: محمد صادقى، الفرقان فى تفسير القرآن بالقرآن و السنة، ج ١٤، ص ٤٤٨؛ محمود رجبى، معرفت، سال دوم، شماره ٢، مسلسل ٦، ص ١٠؛ صادق لاريجانى، انتظار بشر از دين، ص ١٥٧.

[٣] . محمد بن حسن الشيخ الطوسى، التبيان فى تفسير القرآن، ذيل آيه ٨٩ سوره نحل، محمود بن محمد بن محمد الزمخشرى، الكشاف فى تفسير القرآن، ج ٢، صص ٤٨١ و ٥١٦؛ سيدمحمدحسين طباطبايى، الميزان فى تفسير القرآن، ج ١، ص ٦٠.

[٤] . ر. ك: ابوطاهر يعقوب فيروز آبادى، تنوير المقباس عن تفسير ابن عباس، ص ٢٢٩، جلال‌الدين سيوطى نيز شبيه همين مطلب را در الدرالمنثور ج ٤، ص ٥٨٩ دارد.

[٥] . ر. ك: ابى على الفضل بن الحسن الطبرسى، مجمع البيان، ج ٦- ٥، ص ٥٨٦؛ فخرالدين الرازى، تفسير رازى، ج ٢، ص ٩٨، ابوحيّان الاندلسى، بحرالمحيط فى التفسير، ج ٦، ص ٥٨٢؛ محمود آلوسى، روح المعانى فى تفسير القرآن العظيم و السبع المثانى، ج ٨، ص ٢١٦؛ سيد قطب، فى ظلال القرآن، رشيد رضا، المنار، ج ٧، ص ٣٩٥، محمد بن طاهر ابن عاشور، التحرير و التنوير، ج ١، ص ٢٥٣، محمد بن عبدالحق ابن عطيه، المحرر الوجيز، ج ٣، ص ٤٥٢، محمد تقى مصباح‌يزدى، معارف قرآن،( ١- ٣) ص ٤٠٦، ناصر مكارم شيرازى و همكاران، تفسير نمونه، ج ١١، ص ٣٦١، ولى در جلد ١٠ ص ١٠١ آمده است: هر آنچه مربوط به سعادت بشر است، در قرآن موجود مى‌باشد. و محمدهادى معرفت، نامه مفيد، شماره، ٦، صص ٧- ٥.