معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٧٩ - نقش بطون در حيات جاودانه قرآن
نسلهاى پس از نزول به جريان در مىآورد، افزون بر ظاهر، بطون آيات است. از آنجا كه زندگى آدميان بهصورت مستمر در حال جريان و تغيير است و از سويى از نزول آيات قرآن بيش از هزار و چهار صد سال گذشته است، مىتوان چنين گفت كه بخشى از پيامها و معارف آسمانى آيات آن تحقق يافته و بخشى نيز در جريان مستمر زندگى بشر صورت تحقق خواهد يافت. از اين رو مىتوان چنين نتيجه گرفت كه آيات قرآن كريم از آغاز نزول تا امروز و همچنين تا پايان عمر دنيا درحال جريان و پرتوافشانى است كه اين جريان گاهى بهوسيله ظواهر آيات و گاهى به وسيله بطون آيات صورت مىگيرد.
امام باقر (ع) اين جريان مستمر آيات قرآن در زندگى بشر را به جريان مستمر خورشيد و ماه در هستى تشبيه كرده كه حاوى نكته بسيار ظريفى است. از عمر خورشيد و ماه ميلياردها سال مىگذرد و موجودات منظومه شمسى و مخلوقات كره خاكى همواره از نور، گرما، انواع اشعههاى خورشيدى بهرهمند بوده و خواهند بود. در نگاه سطحى چنين مىآيد كه در طى اين سالهاى متمادى آنچه تغيير يافته، اشكال حيات در انواع موجودات و از جمله انسان بوده است كه در ابعاد مختلف اعم از زندگى اجتماعى، شهرسازى، تمدن، تكنولوژى، ارتباطات، دانش، سير و سفر و ... متحول گشته و در يك كلام زندگى آدميان از سطح نازل غارنشينى به سطح عالى و پيشرفته شهرنشينى و بسيار مدرن تغيير شكل داده است، ليكن خورشيد و ماه همچنان ثابت باقى ماندهاند و بهصورت تكرارى در آمد و شد هستند. اما پيشرفت دانش بشرى خط بطلان بر اين نگاه سطحى كشيده و نگاه عميقى جايگزين آن كرده است.
در اين نگاه عميق، خورشيد و ماه در عين ثبات ظاهرى از يك پويايى، ديناميسم و تحرك درونى برخوردارند و در جريان مستمر خود در هر لحظه انرژى تازه و جديدى متوجه منظومه شمسى و موجودات كره خاكى مىكنند. اين انرژى تازه در تشخص مصداقى با انرژىهاى صادر شده از خورشيد و ماه در گذشته و آينده متفاوت است، گرچه در نوع و منشأ صدور با آنها يكسان است. بر اساس اين نگاه موجودات كره خاكى از آغاز تا كنون در بستر متحول