معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٧٨ - ٣ ترجمه قرآن بين امكان و امتناع

ج. ترجمه كتاب‌ها و متون دينى و وحيانى بسى دشوارتر از متون علمى است. مى‌توان گفت موانع سر راه مترجم در ترجمه متون دينى غير قابل عبور است؛ زيرا در اين قسم از ترجمه، سخن از مفاهيمى ماورايى درباره خدا، اوصاف الهى و ... است. نيز اسلوب بيانى و سبك متون دينى و وحيانى داراى ويژگى‌هايى است كه كار ترجمه را براى مترجم حاذق مشكل مى‌سازد تا چه رسد به مترجمى كه صلاحيت‌هاى لازم را ندارد:

هذا قولنا في كتب الهندسة، و التنجيم و الحساب و اللحون، فكيف لو كان هذه الكتب كتب دين و اخبار عن الله عزوجل ....[١]

جاحظ به ژرفايى سخن گفته و پيچيدگى امر ترجمه را بر ملا كرده است؛ سخنانى كه اكنون نيز دانشمندان آگاه به مسأله ترجمه آن‌ها را بازگو مى‌كنند.

اما شاطبى‌ نقطه نظرات خود در باب ترجمه قرآن را در دو مقطع اجمالى و تفصيلى توضيح داده است. در مقطع اجمالى بيان داشته كه اولًا: قرآن به لسان عربى مبين نازل شده است و ساير زبان‌ها هيچگونه دخالتى در آن نداشته و هيچ سهمى ايفا نكرده است؛ ثانياً: فهم قرآن نيز از طريق فهم عربى امكان‌پذير است:

فمن اراد تفهمه فمن جهة لسان العرب يفهم و لا سبيل الي تطلب فهمه من غير هذه الجهة[٢]

در توجيه ادعاى خود مبنى بر انحصار فهم قرآن از طريق فهم عربى چنين گفته است: اوضاع و اسلوب‌هاى زبان عربى با ساير زبان‌ها مختلف است و مرادش از اوضاع، وجود اشتراك، ترادف و امثال آن در مفردات زبان عرب و مرادش از اسلوب‌ها، ذكر عام و اراده عام؛ ذكر عام و اراده خاص و بالعكس، ايضاح، اخفاء، ايجاز، اطناب و امثال آن است؛ و لذا فهم قرآن جز از طريق عربى امكان ندارد.[٣]

اما در مقطع تفصيلى كلام خود چنين نوشته است كه كلام عربى داراى دو

[١] . همان، ص ٧٧.

[٢] . الموافقات، ج ٢، ص ٦٤.

[٣] . همان، صص ٦٦- ٦٤.