معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤٣٢ - ٣ انسانشناسى و اقتصاد

٤. اگر انسان دنيا را محل كشت، و جهان آخرت را محل برداشت آن بداند و عمل او بذرى باشد كه در دنيا كاشته مى‌شود و بهشت محصول و سودى است كه به انسان مى‌رسد، سود و زيان در نظر او معنا و مفهوم ديگرى مى‌يابد. چه بسا فرد مؤمنى در صحنه فعاليت‌هاى اقتصادى، زيان ببيند؛ اما به‌رغم آن، جامعه سود برده، زمينه‌هاى خشنودى افراد جامعه فراهم آيد. آن فرد نيز در يك برآيند، بين سود آخرتى و زيان مادى دنيايى، خود را سودمند مى‌بيند. انسان‌ها در پرتو چنين باورهايى از لذت‌هاى زودگذر مادى صرف‌نظر مى‌كنند و با تربيت اسلامى، ايثار و فداكارى كرده و مصالح جامعه را بر مصالح فردى خود ترجيح مى‌دهند.

٣. انسان‌شناسى و اقتصاد

قرآن و آموزه‌هاى اسلامى انسان را به گونه‌اى متفاوت از مكتب سرمايه‌دارى معرفى مى‌كند. اين نوع معرفى لوازمى را در رفتارهاى اقتصادى به دنبال دارد كه متمايز از رفتارهاى پذيرفته شده در نظام سرمايه‌دارى است.

٣- ١. انسان هدفمند آفريده شده است:

وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ.[١]

جن و انس را جز براى آن‌كه مرا عبادت كنند، نيافريدم.

إنما خلقت للآخرة لا للدنيا.[٢]

تو براى آخرت خلق شده‌اى، نه براى دنيا.

٣- ٢. انسان داراى دو بعد جسم و روح است.

فَإِذا سَوَّيْتُهُ وَ نَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي.[٣]

هنگامى كه كار آن را به پايان رساندم و از روح خود در او دميدم.

به يقين، توجه به هر دو بعد جسم و روح و نيازهاى آن‌ها در عرصه اقتصادى، رفتارهاى خاصى را اقتضا دارد. در حالى كه اگر تنها به جسم انسان‌

[١] . ذاريات، آيه ٥٦.

[٢] . نهج البلاغه، ترجمه سيد جعفر شهيدى، نامه ٣١.

[٣] . حجر، آيه ٢٨ و ٢٩.