معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٩١ - مفهوم قرآن و فقه

ماده را جمع كرده و قوانين مناسب و متناسب با آن‌را وضع كرده است. در حقيقت قرآن كريم شريعتى آورده است كه برتر از معارف بشرى است و عارى از پستى‌هاى قوانين بشرى است و در يك كلام احكام قرآن اعجاز تشريعى و تشريع قرآنى يك معجزه‌اى است براى بشريت.[١]

مفهوم قرآن و فقه‌

دو عنصر عمده در اينجا وجود دارد يكى قرآن و ديگرى فقه. بنا به تعريف دانشمندان، منظور از قرآن عبارت است از:

كتاب نازل شده از سوى خدا و نوشته شده در مصحف‌ها است كه با نقل متواتر به ما رسيده است.[٢]

و يا اينكه:

قرآن لفظ نازل شده بر پيامبر (ص) است كه از فاتحه آغاز و به سوره ناس انجام مى‌پذيرد.[٣]

بسا ممكن است با الهام از اسامى و اوصاف خود اين كتاب آسمانى، قرآن را اين‌گونه تعريف كرده و بگويم: «قرآن معجزه جاويدِ كلامى است كه به‌عنوان آخرين كتاب از سوى خدا، بر پيامبر اسلام، براى هدايت مردم نازل شده است». فقه در كاربرد نخستين آن و در لغت به معنى فهم و علم است.[٤] در فرهنگ قرآن نيز در مواردى به معنى لغوى و مطلق فهم به كار رفته است چنان‌كه مى‌فرمايد:

يَفْقَهُوا قَوْلِي‌[٥]

و نيز فرمود:

وَ لكِنْ لا تَفْقَهُونَ تَسْبِيحَهُمْ.[٦]

و در مواردى به معنى فهم مسائل دينى به‌طور مطلق است چنان‌كه‌

[١] . محمدهادى معرفت، التمهيد فى علوم القرآن، ج ٦، صص ٢١٣- ٢١٨.

[٢] . على بن محمد جرجانى، كتاب التعريفات، ج ٨، ص ٧٥.

[٣] . محمد عبدالعظيم الزرقانى، مناهل العرفان فى علوم القرآن، ج ١، ص ١٩.

[٤] . محمد بن مكرم ابن‌منظور، لسان العرب، ماده فقه.

[٥] . طه، آيه ٢٨.

[٦] . إسراء، آيه ٤٤.