معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤٦٥ - ٣ تعيين سرنوشت بر اساس اعمال

صله رحم، نيكى به پدر و مادر، استغفار و توبه و كوشش و تلاش و توكل به خدا و .... سبب گشايش نعمت‌هاى انسان و همچنين بسيارى از كارهاى ناروا نظير ناسپاسى در برابر نعمت‌هاى خدا و قطع رحم، سبب محروميت و ناملايمات در زندگى مى‌شود. قرآن ايمان و تقواى مردم را سبب گشايش بركات آسمان و زمين مى‌خواند.[١] و نيز شكرگزارى در برابر نعمت‌ها را عامل مهمى در فزونى نعمت‌[٢] و نيز استغفار و توبه از گناهان را سبب نزول باران و پربارى محصولات و افزايش دارايى مى‌داند.[٣]

نيز اميرالمؤمنين (ع) در تعبيرى مى‌فرمايند:

پيوند با خويشان، مال را افزون سازد و اجل را واپس اندازد و صدقه دادن نهانى، گناه را پاك كند و بر جا نگذارد و صدقه دادن آشكارا، مرگ بد را باز دارد و كارهاى نيك از فروافتادن به خوارى نگاه دارد.[٤]

طبعاً افعالى كه مخالف اعمال فوق هستند، نتايج خوبى بر جاى نمى‌گذارند. قرآن همچنين به صراحت، تغيير سرنوشت انسان‌ها را مرهون اعمال خود مى‌داند:

إِنَّ اللَّهَ لا يُغَيِّرُ ما بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ.[٥]

بى‌گمان خداوند سرنوشت هيچ قومى (و ملتى) را تغيير نمى‌دهد، مگر آنكه آن‌ها خود را تغيير دهند.

بنابراين تغيير در سرنوشت انسان‌ها يك سنت و قضاى الهى است كه تغييرناپذير است. ملتى كه كارهاى نيك را سرلوحه زندگى خود قرار دهد، مطابق سنت الهى، نتايج سودمندى را نيز خواهد چشيد. نظريه بداء در واقع برآيند اين سه اصل است. خداوند با توجه به قدرت و علم مطلقه خود و با توجه به سنت‌هاى لايتغير خود و با توجه به اين كه خداوند هر روز در كارى است و يا به تعبيرى تدبير خالقانه خود همواره در كار است، مى‌تواند قضا و

[١] . اعراف، آيه ٩٦.

[٢] . ابراهيم، آيه ٧.

[٣] . نوح، آيات ١٢- ١٠.

[٤] . نهج البلاغه، خطبه ١١٠.

[٥] . رعد، آيه ١١.