معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢٨٤ - ٢ ٤ قلمرو موضوعى قرآن كريم

انسان‌ها و پريان پشت در پشت هم بكوشند تا همچون قرآنى بياورند، نخواهند توانست.

پيامبر اكرم (ص) در بيان بطن براى قرآن كريم كه فرمودند:

ما في القرآن آية الا و لها ظهر و بطن‌[١]

اين دغدغه را داشت كه قرآن براى مناسبت‌هاى خاصى نازل شده است و چون به آن مناسبت خاص نظر دارد، آيه، مخصوص آن قوم يا آن زمان و قيد تاريخ خواهد شد. حال بايد مردم با تعمق در درون آيه، رسالت جهانى آن را دريابند. از امام‌ باقر (ع) هم كه درباره اين روايت پيامبر سئوال مى‌كنند، مى‌فرمايند:

ظهره تنزيله و بطنه تأويله‌[٢]

يعنى بايد از دل آيه مفهوم عامى را استخراج كنيد، كه مآل و هدف آيه است.

در حديثى از پيامبر اكرم (ص) آمده است:

له نجوم و علي نجومه نجوم‌[٣]

معنايش اين است كه مى‌شود برداشت‌هاى بى‌نهايتى از قرآن داشت. و چه بسا در عصر شكوفايى علم پس از ظهور امام زمان (عج)، برداشت‌هاى روشن‌ترى از قرآن ارائه شود.[٤]

٢. ٤. قلمرو موضوعى قرآن كريم‌

آيا قلمرو موضوعى بيانات قرآن كريم تنها شامل اصول شريعت مى‌شود يا بيشتر؟ جناب استاد معرفت (رضوان‌الله عليه) قلمرو قرآن را به احكام و شريعت منحصر نمى‌داند؛ به همين دليل در كنار طرح اعجاز تشريعى قرآن كريم،[٥] بر خلاف برخى نظرها بر اين باور است كه اعجاز علمى نيز دارد كه بر

[١] . محمدباقر مجلسى، بحارالانوار، ج ٩٢، ص ٩٤.

[٢] . همان، ج ٩٢، ص ٩٧.

[٣] . همان، ج ٧٧، ص ١٣٥.

[٤] . آيت‌الله معرفت، گفت‌وگو در باب نوآورى‌ها و نظرات جديد، فصانامه بينات، سال يازدهم شماره ٤، شماره مسلسل ٨٣، صص ٦٠- ٥٩.

[٥] . ر. ك: محمدهادى معرفت، التمهيد فى علوم القرآن، ج ٦، صص ٢٣٤- ٢١٢.