معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٨١ - چگونگى دلالت ظاهر آيات بر بطون

پيش‌آمدى اگر به قرآن و به آيه مربوطه رجوع كنند خيال مى‌كنند اين آيه براى همين حالا و براى همين حادثه نازل شده است، اين يكى از عجايب و ويژگى‌هاى قرآن است. پس ببينيد كه پيامبر (ص) از روز اول مردم را به اين نكته متوجه كرد كه قرآن پيام دارد و در دل اين آيات كه بر اساس اين مناسبات نازل شده است، پيام‌هاى جاويدى نهفته است، آن‌ها را بايد به‌دست آورد و حقيقت قرآن را همان پيام‌ها تشكيل مى‌دهد.[١]

استاد معرفت در مواضع ديگر نيز با همين شيوه به حل و فصل مسأله مورد بحث پرداخته است.[٢]

چگونگى دلالت ظاهر آيات بر بطون‌

اعتقاد به وجود بطن‌هاى متعدد در وراى ظاهر آيات قرآن به‌طور طبيعى به شكل‌گيرى سؤال از چگونگى ربط ميان ظاهر و باطن و به عبارتى نوع دلالت منطقى ظاهر بر باطن مى‌انجامد.

استاد معرفت بر اين باور است كه دلالت ظاهر بر بطون از نوع دلالت التزامى غير بيّن است.[٣]

بر اساس نظر ايشان، معناى مطابقى و مستقيم هر كدام از آيات قرآن همان معناى ظاهرى است كه با آگاهى از لغت، اصول اوليه محاوره و ساختار تركيبى زبان عرب، به‌دست مى‌آيد و تنها لوازم پنهان و ناآشكار (غير بيّن) معناى ظاهرى، بطون آيات شمرده مى‌شوند كه به‌دست آوردن آن‌ها در گرو تدبر، تعمق و اجتهاد در آيات است.[٤]

علامه‌ طباطبايى‌ (قدس سره) در پاسخ به پرسش بالا، رأى ديگرى اختيار

[١] . فصلنامه پژوهش‌هاى قرآنى، شماره ٢١ و ٢٢، صص ٢٨٢- ٢٨١.

[٢] . ر. ك: تفسير و مفسران، ج ١، صص ٢٦- ٢٥؛ همچنين: محمدهادى معرفت، التمهيد فى علوم القرآن، ج ٣، صص ٢٩- ٢٨.

[٣] . ر. ك: تفسير و مفسران، ج ١، صص ٣١- ٣٠؛ و همچنين: فصلنامه كتاب نقد، شماره ٣٥، ص ٢٣٩.

[٤] . همان.