معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢٨٢ - ٢ ٣ نقد ديدگاه حداقلى

گفت كه بر كرسى طبابت و پزشكى تكيه زده بود.[١]

٣. ظاهر آيه شريف‌ وَ ما مِنْ دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ وَ لا طائِرٍ يَطِيرُ بِجَناحَيْهِ إِلَّا أُمَمٌ أَمْثالُكُمْ. ما فَرَّطْنا فِي الْكِتابِ مِنْ شَيْ‌ءٍ ثُمَّ إِلى‌ رَبِّهِمْ يُحْشَرُونَ.[٢] اين است كه مقصود از كتاب در آن، كتاب تكوين و در رابطه با علم ازلى الهى است. مراد آيه اين است كه ما همه موجودات و آفريده‌ها را زير نظر داريم و هيچ چيز بيرون از علم ازلى ما نيست و سرانجام همه موجودات به سوى خدا است. و نيز آيه‌ وَ عِنْدَهُ مَفاتِحُ الْغَيْبِ لا يَعْلَمُها إِلَّا هُوَ وَ يَعْلَمُ ما فِي الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ وَ ما تَسْقُطُ مِنْ وَرَقَةٍ إِلَّا يَعْلَمُها وَ لا حَبَّةٍ فِي ظُلُماتِ الْأَرْضِ وَ لا رَطْبٍ وَ لا يابِسٍ إِلَّا فِي كِتابٍ مُبِينٍ،[٣] به مسأله جامعيت قرآن كريم و اعجاز آن ربطى ندارد؛ زيرا كتاب مبين مى‌گويد نه قرآن. و مقصود اين است كه همه موجودات و رفتار و كردارشان در علم ازلى الهى ثبت و ضبط است و حضور بالفعل دارد. اين آيه نمى‌گويد كه ما همه چيز را در قرآن گفته‌ايم.

٤. مراد ابن مسعود اين كه گفته است خداوند در قرآن كريم همه علوم را نازل كرده و هر چيزى را براى ما بيان كرده است،[٤] صرفاً در رابطه با علومى است كه وى با آن آشنايى داشته و آن، علوم و معارف دينى است و مقصود از اوّلين و آخرين، سابقين و لاحقين انبيا و شرايع آنان مى‌باشد، كه تمام آن چه در آن‌ها آمده، در قرآن فراهم است.

٢. ٣. نقد ديدگاه حداقلى‌

حضرت آيت‌الله معرفت به‌رغم عدم پذيرش قول به حداكثرى جامعيت قرآن كريم، نمى‌پذيرد با استفاده از روش بيرون متنى جامعيت قرآن كريم را بسيار ضيق و به تعبير خودشان حداقلى جلوه داده شود. ايشان معتقد است‌

[١] . آيت‌الله محمدهادى معرفت، مصاحبه در باب جامعيت قرآن كريم نسبت به علوم بشرى، فصلنامه نامه مفيد، سال ١٣٧٥، پياپى ٦، ص ٥- ٧.

[٢] . همان.

[٣] . انعام، آيه ٥٩.

[٤] . ر. ك: محمد بن جرير الطبرى، جامع البيان فى تفسير القرآن، ج ١٤، ص ٩٠.