معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٦٠ - پرسشهايى در مورد گفتارى بودن سبك قرآن

تنها به ظاهر آن بود، هر آينه امروزه با مرگ مردمان آن روز، قرآن مرده بود، در حالى كه چنين نيست و قرآن براى هميشه زنده و جاويد است.[١]

البته شايد بتوان برخى از مطالب ايشان در كتاب‌ شبهات و ردود را نوعى پاسخ به پرسش نخست نيز دانست. دليل ايشان اين است كه قرآن زبان گفتارى را برگزيده و در بسيارى از موارد از قضاياى شخصيه استفاده كرده تا امكان تفاهم با جامعه اوّليه‌اى كه قرآن به زبان آن‌ها نازل شده است فراهم آيد. ايشان در اين باره مى‌گويد:

قرآن، گرچه عرب را مخاطب قرار داده، ولى در عين حال مخاطب آن همه مردم و در همه عصرها و نسل‌ها مى‌باشند. قرآن، با عرب زمان خويش و با زبان همانان سخن گفته، و شيوه‌هاى گفتارى آنان را رعايت نموده تا امكان تفاهم با آنان فراهم آيد: وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ رَسُولٍ إِلَّا بِلِسانِ قَوْمِهِ لِيُبَيِّنَ لَهُمْ‌[٢] پيامبرى را نفرستاديم مگر آنكه با زبان قوم خويش با آنان سخن گويد، تا امكان تفاهم با آنان فراهم آيد. اين، درست است ولى به اين معنا نيست كه رسالت پيامبران جنبه اختصاصى پيدا كند، بلكه رسالت ايشان، جنبه عمومى دارد و همه انسان‌ها و همه زمان‌ها را فرا مى‌گيرد.[٣]

در تبيين سخن آيت‌الله معرفت مى‌توان گفت كه چون اكثر قريب به اتفاق مردم جزيرةالعرب از خواندن و نوشتن محروم بودند، قرآن از سبك گفتارى و خطابى استفاده كرد تا فهم آن براى آن‌ها آسان‌تر باشد.

اما حكمت ديگرى كه در مورد گفتارى بودن زبان قرآن مى‌توان بيان كرد، حكمتى است كه به زمان نزول منحصر نيست، بلكه اين حكمت در همه زمان‌ها باقى است. اين حكمت آن است كه با زبان گفتارى مى‌توان ارتباط بهترى با مخاطب برقرار كرد. به بيان روشن‌تر، با زبان گفتارى مى‌توان ارتباط زنده با مخاطب برقرار كرد. شايد سرّ آن كه كتاب‌هاى داستان و رمان و نيز فيلم‌هاى هنرى بيشتر از نوشته‌هاى ديگر و نيز حتى فيلم‌هاى مستند و علمى توجه خوانندگان و بينندگان را به خود جلب مى‌كنند، آن باشد كه با مخاطب‌

[١] . همان.

[٢] . ابراهيم، آيه ٤.

[٣] . محمدهادى معرفت، نقد شبهات پيرامون قرآن كريم، صص ١٤٩- ١٤٨.