معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٠١ - چكيده

نسخ مشروط از منظر استاد معرفت‌

محمدعلى رضايى اصفهانى‌[١]

چكيده‌

مسأله «نسخ» از كهن‌ترين مسائل علوم قرآن است كه در تفسير، حديث، فقه القرآن، اصول الفقه و حتى در علم كلام مطرح بوده است. ريشه‌هاى اين بحث را مى‌توان در آيات قرآن و احاديث يافت. مفهوم نسخ اصطلاحى در طول تاريخ تطور داشته است و در همين راستا ديدگاه‌هاى دانشمندان نيز در قبول و انكار آن متحوّل شده است.

نسخ به معناى تخصيص و تقييد كه در احاديث و كلمات قدما مطرح بوده، مورد قبول دانشمندان است، اما كم‌كم از تحت اصطلاخ نسخ خارج و به معانى «رفع حكم و تلاوت» و «رفع تلاوت و بقاى حكم» مردود شمرده شده است و نسخ به معناى «رفع حكم و بقاى تلاوت» مورد قبول مشهور علماى اسلام قرار گرفته است. ولى در دوران معاصر وجود اين گونه نسخ نيز مورد تشكيك قرار گرفته است.

در همين رابطه «نسخ مشروط» در دوره ميانى و معاصر مطرح شده و طرفداران زيادى پيدا كرده است و گاهى تحت عنوان «نسأ» و «نسخ تمهيدى» و «نسخ تدريجى» ناميده شده است.

مرحوم آيت‌الله علامه معرفت، در كتاب گرانسنگ‌ التمهيد فى علوم القرآن‌

[١] . عضو هيأت علمى جامعة المصطفى العالمية.