معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤١١ - اقسام احكام و حقوق

عناوين مطرح شده در كتب فقهى بر مبناى تقسيم چهارتائى‌[١] از محقق حلى‌ در كتاب‌ شرايع الاسلام‌ عبارت است از:

١. عبادات؛ مثل: طهارت، صلوة، صوم، حج و ...

٢. عقود؛ مثل: بيع، اجاره، رهن، حجر، و ...

٣. ايقاعات؛ مثل: طلاق، اقرار، ايلاء، لعان، جعاله، نذر، و قسم.

٤. احكام؛ مثل: إرث، قضا، شهادات، و ...

در ديدگاه استاد همه اين موارد با زير فصل‌هاى آن در قرآن كريم مورد توجه مى‌باشد.

اقسام احكام و حقوق‌

آنچه انسان بدان مكلّف يا ملتزم است، و قرآن نيز بدان اشارت دارد، از جهات مختلف عبارت است از:

الف. به اعتبار حوزه تحقق، احكام اعتقادى و احكام عملى.

ب. به اعتبار وضع و جعل، احكام وضعى و احكام تكليفى. حكم تكليفى نيز خود به اقسام پنج‌گانه: وجوب، حرمت، استحباب، كراهت و اباحه تقسيم مى‌شود.

[١] . تقسيمات دوگانه، سه‌گانه، چهارگانه ديگر، پنچ‌گانه و شش‌گانه نيز مطرح است. ترسيم فقه در تقسيم دوگانه عبارت است از: ١. عبادات. ٢. معاملات. ترسيم فقه در تقسيم سه‌گانه عبارت است از: ١. عبادات. ٢. محرمات. ٣. احكام. ترسيم فقه در تقسيم چهارگانه ديگر عبارت است از: ١. عبادات. ٢. اموال: أ؛ اموال فردى مثل بيع، ارث ... ب: اموال عمومى مثل خمس، زكات .... ٣. سلوك: أ؛ آداب و رفتار فردى مثل روابط خانوادگى از قبيل نكاح و طلاق ... و روابط اجتماعى از قبيل اطعمه و اشربه و معاشرت ... ب؛ آداب عمومى. ٤. قضاء مثل قضاء، حكومت، جهاد ... ترسيم فقه در تقسيم پنج‌گانه عبارت است از: ١. عبادات: مثل طهارت، صلوة، صوم، خمس، و ... ٢. حكوميات: مثل ولايت، جهاد، امر به معروف، حدود، قضاء و ... ٣. عقود: مثل بيع، رهن، نكاح، و ... ٤. ايقاعات: مثل طلاق، يمين، نذر، و ... ٥. اجتماعيات: مثل محرمات، اطعمه و اشربه، وصيت، ارث، آداب اجتماعى. و ... ترسيم فقه در تقسيم شش‌گانه عبارت است از: ١. عبادات. ٢. شؤون فردى( مطهرات ...). ٣. شؤون خانواده( نكاح و طلاق). ٤. اموال فردى( بيع و اجاره ...) ٥. ولايات( جهاد، خمس ...). ٦. شؤون قضائى.