معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤٠٨ - مبانى فهم فقهالقرآن

تا آيه:

يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا قِيلَ لَكُمْ تَفَسَّحُوا فِي الْمَجالِسِ فَافْسَحُوا يَفْسَحِ اللَّهُ لَكُمْ وَ إِذا قِيلَ انْشُزُوا فَانْشُزُوا ...[١]

و بعد از آن آيه نجوا پيام عام دارند و آداب معاشرت را ياد مى‌دهند. پس اين آيه‌ها، هم آيات‌الاحكام هستند و هم نسخ نشده‌اند، چون پيام جاويدى دارند.[٢]

٨. استاد معرفت نمونه نسخ تهميدى را در آيه:

اللَّاتِي تَخافُونَ نُشُوزَهُنَّ فَعِظُوهُنَّ وَ اهْجُرُوهُنَّ فِي الْمَضاجِعِ وَ اضْرِبُوهُنَ‌[٣]

و زدن زن مى‌داند كه در زمان نزول آيه يك امر متداول بوده است و اصلًا نزول آيه براى نسخ اين عادت غلط بوده است.[٤]

مبانى فهم فقه‌القرآن‌

يكى از نكات مهمى كه استاد معرفت در خلال مباحث علوم قرآنى و تفسيرى بدان پرداخته است، مبناسازى براى فهم آيات‌الاحكام است، در اين كوتاه‌نوشتار به برخى از اين منابع اشاره مى‌شود:

١. توجه به حجيت ظواهر قرآن. استاد معرفت در مقدمه تفسير اثرى اين امر را بديهى مى‌داند.[٥] ضمن آن‌كه در نقد و بررسى تفاسير نيز به اين امر اشاره كرده است؛ از جمله اينكه‌ جصاص حنفى‌ كه در تفسير آيه:

ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّيامَ إِلَى اللَّيْلِ‌[٦]

معتقد است كه اين آيه بر ضرورت اتمام روزه مستحبى دلالت دارد. آقاى دكتر ذهبى‌ بر جصاص‌ خرده گرفته است كه اين برداشت ناشى از تعصب بر

[١] . مجادله، آيه ١١.

[٢] . همان.

[٣] . نساء، آيه ٣٤.

[٤] . همان، ص ٧١.

[٥] . محمدهادى معرفت، التفسير الاثرى الجامع، ج ١، ص ٧٠.

[٦] . بقره، آيه ١٨٧.