معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١٠٤ - ٥ قاعده تناسب آيات قرآن

حق مطلب آن است كه مفهوم آيه، عام است، اما اين مفهوم عام بر ائمه مسلمين به اعتبار اينكه كامل‌ترين مصاديق هستند، تطبيق شده است نه تنها مراد آيه تنها مصاديق تام باشد.[١] قاعده جرى و تطبيق به فهمنده مدد مى‌رساند تا مفهوم عام آيه را از دست ندهد و مصاديق ديگر را از طريق اجتهاد كشف كند. پس اين قاعده نيز از قواعد مهم هرمنوتيك روش‌شناسى است.

٤. قاعده معنادارى متون‌

استاد معرفت، نظريه سفسطه‌گونه برخى روشنفكران را كه الفاظ و عبارات را خالى از هرگونه معنا مى‌شمارند، مردود دانسته و مى‌فرمايد:

اين ادعا هيچگونه معناى معقولى ندارد ولى با وجود اينكه الفاظ متون دينى، معنا دارند، ولى به تفسير نيازمندند زيرا گاهى عواملى باعث مى‌شود كه ابهام و اجمالى در كلام حاصل آيد و متن را به تبيين و تفصيل نيازمند مى‌كند. به همين دليل، خداوند سبحان، پيامبر اعظم را اولين مفسر معرفى مى‌كند:

وَ أَنزَلْنَا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَيْهِمْ وَ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ‌[٢].[٣]

٥. قاعده تناسب آيات قرآن‌

استاد معرفت بر اين باور است كه گرچه آيات قرآن كريم، در طى ٢٣ سال به‌طور تدريجى بر طبق مصالحى كه اقتضاى آن را مى‌نمود، نازل گشته، هرچند روح و جان و حقيقت قرآن كريم، دفعتاً و واحدتاً و يك‌جا بر رسول اعظم اسلام (ص) نازل شده است و آيات آن جدا جدا و گاهى هم به‌صورت يك مجموعه مثلًا ده آيه يا پنجاه آيه و يا يك سوره يك‌جا و در زمان خاصى به مناسبت خاصى، نازل شده است و چه بسا مناسبت نزول آيه‌اى، مخالف و غير مناسب با نزول آيه ديگرى باشد و يا يك مجموعه از آيات در مناسبتى و مجموعه ديگر در مناسبت ديگرى نازل شده باشد، اما ضرورت وحدت‌

[١] . محمدهادى معرفت، التأويل فى مختلف المذاهب و الآراء، ص ١٦٦.

[٢] . النحل، آيه ٤٤.

[٣] . محمدهادى معرفت، التأويل فى مختلف المذاهب و الآراء، صص ١٦٩- ١٦٨.