معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٣٥ - مشخصه يك وحى مستقل قرآنى

آيت‌الله معرفت به قواعد زبان‌شناختى عربى از جمله وحدت سياق و انسجام آيات سوره‌ها توجه فراوانى دارد و با استناد به آن‌ها بسيارى از روايات اسباب نزول را كه مضمونى مخالف آن دارند، رد مى‌كند كه نمونه‌هاى آن در ادامه مى‌آيد؛ اما در بسيارى از موارد نيز تحت تأثير روايات اسباب نزول قرار گرفته و با تكيه بر آن‌ها، وحدت سياق و انسجام آيات را ناديده گرفته است كه دو مورد مذكور از آن جمله است. او بر اين باور است كه پنج آيه نخست سوره علق ابتدا و بقيه آن بعد نازل شده است.[١] نيز پذيرفته است آيه‌ وَ اتَّقُوا يَوْماً تُرْجَعُونَ فِيهِ إِلَى اللَّهِ‌[٢] از آخرين آياتى است كه بر پيامبر اسلام (ص) نازل شده است.[٣]

بررسى مباحث وى در زمينه سياق نشان مى‌دهد، مراد وى از سياق واحد آياتى است كه از موضوع و مضمون واحدى سخن مى‌گويند. به نظر او لزوماً هر واحد نزولى داراى سياق واحدى نيست و به همين دليل نمى‌توان سوره قيامت را داراى سياق واحد دانست؛ چون در آن از دو موضوع سخن رفته است:

موضوع قيامت و موضوع تعجيل پيامبر (ص) در قرائت قرآن.[٤]

او آيات مربوط به تعجيل پيامبر (ص) در قرائت قرآن را در سوره قيامت استطراد دانسته است.[٥] نيز وى به وحدت موضوع سوره‌ها باور دارد؛ اما لزوماً وحدت موضوعى سوره را دليل بر وحدت نزول سوره نمى‌داند؛ زيرا به باور او آيات در سوره‌هاى تدريجى النزول به تاريخ‌هاى مختلفى تعلق دارد و پيامبر اسلام (ع) با لحاظ مناسبتى در آن سوره قرار داده است.[٦] وى مانند ديگر مفسران سياق را ابزارى براى تفسير قرآن به قرآن تلقى كرده و لذا به مضمون‌

[١] . رك: محمدهادى معرفت، التمهيد فى علوم القرآن، ج ١، ص ١١٠.

[٢] . بقره، آيه ٢٨١.

[٣] . رك: محمدهادى معرفت، التمهيد فى علوم القرآن، ج ١، ص ١٢٨.

[٤] . رك: همان، صص ٦٣ و ٨٤؛ محمدهادى معرفت، التفسير الاثرى الجامع، ج ١، ص ٦٦.

[٥] . رك: محمدهادى معرفت، التمهيد فى علوم القرآن، ج ٥، ص ٢٤١.

[٦] . رك: محمدهادى معرفت، التفسير الاثرى الجامع، ج ١، ص ٥٩.