معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٤٣ - اولين وحى قرآنى

آن‌ها در نظر بگيريم، سوره حمد پنجمين سوره نازله خواهد بود؛ چنان كه در روايت‌ جابر بن زيد[١] چنين است.[٢]

چنان كه آمد، آيت‌الله معرفت معتقد است، آيات نخست سوره علق براى مژده نبوت به پيامبر اسلام (ص) نازل شده است و نه به‌عنوان كتاب آسمانى. آيات سوره‌هاى قلم، مذمل و مدثر نيز كه قبل از سوره حمد نازل شده‌اند، به‌عنوان كتاب آسمانى نازل نشده‌اند؛ اما سوره حمد به‌عنوان كتاب آسمانى نازل شده و نيز بر اين باور است كه سوره حمد پس از سه سال دعوت پنهانى يعنى در آغاز سال چهار بعثت نازل شده و آيات سه‌گانه زير ناظر به نزول سوره حمد در همين سال است:[٣]

إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ[٤]

إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِي لَيْلَةٍ مُبارَكَةٍ[٥]

شَهْرُ رَمَضانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ‌[٦]

نظر آيت‌الله معرفت مشكلات چندى دارد:

اولًا، آيات نخست سوره علق پيام مشخصى ندارد. حال روشن نيست كه چگونه آيت‌الله معرفت از اين آيات استفاده كرده است كه طى نزول آن‌ها به پيامبر اسلام (ص) مژده نبوت داده شده است؟

ثانياً، ادعاى نزول سوره حمد به‌عنوان كتاب آسمانى و نزول سوره‌هاى قبل از آن به منظورهاى ديگر دليل روشنى ندارد. وى توضيح نداده است كه چگونه سوره حمد به‌عنوان كتاب آسمانى نازل شده و ساير سوره‌ها به اين عنوان نبوده است؟

به نظر مى‌رسد، اگر بخواهيم، تمايزى ميان سوره حمد و ساير سوره‌ها قائل بشويم، بايد بگوييم كه سوره حمد سبكى متفاوت از ساير سوره‌ها دارد. اين‌

[١] . همان، ص ٢٥ به نقل از همان، ص ١٢٧.

[٢] . رك: محمدهادى معرفت، التمهيد فى علوم القرآن، ج ١، صص ١٢٧- ١٢٥.

[٣] . رك: همان، ص ١٠٨.

[٤] . قدر، آيه ١.

[٥] . دخان، آيه ٣.

[٦] . بقره، آيه ١٨٥.