معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٨٦ - پاسخ به سه پرسش

است. در صورتى كه اتصال انسان با وحى آسمانى در اين نقطه تحقق يابد، زمينه راهيابى به مراحل ژرف‌تر وحى براى وى فراهم مى‌شود، در غير اين صورت هيچ تضمينى براى نيل به معارف پنهان وحى وجود نخواهد داشت.

به نظر مى‌رسد اين شرط در ضابطه نخست كه استاد معرفت (ره) و ساير انديشمندان براى نيل به بطون طرح كرده‌اند، مفروض واقع شده است، زيرا رعايت مناسبت بين معانى ظاهرى و بطون آيات در صورتى عملى مى‌گردد كه در گام نخست، مفسر قرآن به شناخت صحيح از معناى ظاهرى آيات نايل شده باشد تا در گام بعد بتواند به تعيين مناسبت ميان آن و بطون اقدام كند.

شاطبى‌ شرط ديگرى را نيز براى صحت انتساب معناى باطنى به قرآن مطرح مى‌كند و آن وجود شواهد و قراين معتبر لفظى يا معنوى است كه صحت معناى مورد ادعا را تأييد كند.[١] زرقانى‌ نيز اين مطلب را مورد توجه قرار داده است.[٢] به نظر مى‌رسد ضابطه نخست ما را از ذكر جداگانه اين ضابطه بى‌نياز مى‌سازد، زيرا مناسبت بطون با ظاهر آيات نزديك‌ترين و روشن‌ترين قرينه و شاهدى است كه همواره مى‌تواند مورد تمسك مفسر قرارگيرد، گرچه وجود شواهد و قراين لفظى يا معنوى ديگر مى‌تواند مفسر را در رسيدن به معانى پنهان آيات و تبيين آن‌ها به اطمينان بيشترى برساند.

پاسخ به سه پرسش‌

١. برخى از روايات از اختصاص علم قرآن به پيامبر (ص) و برخى ديگر از اختصاص علم قرآن- اعم از ظاهر و باطن- به اوصياى آن حضرت (ع) سخن گفته‌اند. با توجه به مضمون اين گونه روايات، آيا راهيابى به بطون قرآن براى غير معصومين (ع) امكان‌پذير خواهد بود؟

پاسخ: بدون شك راهيابى به آن بخش از بطون قرآن كه در راستاى رشد و كمال زندگى فردى و جمعى آدميان است، نه تنها ممكن كه لازمه ضرورى بُعد

[١] . ر. ك: الموافقات، ج ٣، صص ٢٥٢ و ٢٥٣.

[٢] . ر. ك: محمد عبدالعظيم الزرقانى، مناهل العرفان فى علوم القرآن، ص ٤٣٩.