معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢١٧ - ٢ صفات و غرائز انسان

٢. صفات و غرائز انسان‌

يكى ديگر از مسائلى كه وجود روح براى انسان ثابت مى‌كند، صفات و غرائز انسان است. انسان داراى دو گونه صفات مى‌باشد؛ صفات و غرايزى كه هميشه ثابت و در طول زندگى همراه وى است مانند حبّ و بغض، ترس و شجاعت، جود و بخل و ... و صفات و حالاتى كه تغييرپذيرند مانند چاقى و لاغرى، كودكى و جوانى و ... كه در حالت‌ها و وضعيت‌هاى مختلف تغيير پيدا مى‌كنند. صفات ثابت، قائم به نفس و صفات متغير قائم به جسم انسان است. توضيح اينكه بدن انسان داراى دستگاه‌هاى مختلف، غُدَد، اعصاب، رگ، استخوان و غضروف‌ها است كه هميشه در حال تغيير و تبديل هستند و در سنين مختلف حالات مختلفى دارند. حتى گفته شده است هر هفت سال جسم انسان به‌طور كلى تغيير پيدا مى‌كند و تغيير جسم مستلزم تغيير صفاتى است كه قائم به جسم هستند. مانند بيمارى و سلامتى، چاقى و لاغرى، ناتوانى و توانايى، كودكى و جوانى، پيرى و كهولت سن، در كنار اين صفات و حالات، صفات و غرائز ثابتى هستند كه تغيير و تبديل جسم در آن تأثير ندارد مانند حبّ و بغض، ميل و ترس، بخشش و بخل، شجاعت و ترسو بودن، جوانمردى و حسادت و ... اين‌ها صفاتى ذاتى هستند كه هيچ ارتباطى به جسم انسان ندارند.

با توجه به صفات ثابت روشن مى‌شود كه جايگاه آن جز «نفس» و «روح» جاى ديگرى نيست.

نكته ديگر كه ثابت مى‌كند انسان داراى دو ساحت جسم و روح است، حيات عقلانى او است. انسان از نظر جسمى تا زمان خاصى رو به رشد است، سپس در مرحله‌اى از زندگى اين رشد متوقف مى‌شود، پس از آن به تدريج رو به ضعف و ناتوانى مى‌رود و به تعبير قرآن عكس مى‌شود:

وَ مَنْ نُعَمِّرْهُ نُنَكِّسْهُ فِي الْخَلْقِ.[١]

هركس را طول عمر دهيم، در آفرينش واژگونه‌اش مى‌كنيم. (به ناتوانى‌

[١] . يس، آيه ٦٨.