معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢٣٦ - ٢ افسانه غرانيق(آيات شيطانى)

با نزول اين آيه خاطر پيامبر آسوده گشت و ناراحتى از وى برطرف شد.[١]

اين افسانه ساختگى كه با تأسف در منابع اهل سنت آمده است، باعث شده تا مخالفان اسلام و خاورشناسان به‌ويژه در عصر حاضر آن را دست‌آويز قرار داده و با ممكن دانستن دخالت شيطان در وحى، آن را سست و بى‌ارزش معرفى كنند.

يوسف درّة الحداد كشيش مسيحى لبنانى بر اين باور است كه قصه غرانيق گوياى آن است كه قرآن مى‌تواند مصدر شيطانى داشته باشد، ايشان با استناد به آياتى از قرآن مى‌نويسد: آيات قرآن گوياى آن است كه شيطان دخالت‌هايى در جريان وحى داشته است:

فَإِذا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطانِ الرَّجِيمِ.

اين استغاذه براى چيست؟ آيا شيطان را سلطه‌اى در هنگام قرائت كلام الله است؟ يا سلطه‌اى بر افساد وحى؟ از سوره حج آيه ٥٢ بر مى‌آيد كه چنين است:

وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِكَ مِنْ رَسُولٍ وَ لا نَبِيٍّ إِلَّا إِذا تَمَنَّى أَلْقَى الشَّيْطانُ فِي أُمْنِيَّتِهِ.

و از آيه ٩٧ مؤمنون بر مى‌آيد كه پيامبر از حضور شيطان در اضطراب بوده است:

وَ قُلْ رَبِّ أَعُوذُ بِكَ مِنْ هَمَزاتِ الشَّياطِينِ* وَ أَعُوذُ بِكَ رَبِّ أَنْ يَحْضُرُونِ.

و چون شيطان در قرائت وحى ساير انبيا دخالت داشته است؛ آيه ٥٢ از سوره حج آمد و اين خود يك سنت الهى است كه قبلًا هم جارى بوده است:

سُنَّةَ مَنْ قَدْ أَرْسَلْنا قَبْلَكَ مِنْ رُسُلِنا وَ لا تَجِدُ لِسُنَّتِنا تَحْوِيلًا.[٢]

بيضاوى‌ نيز آيه ٥٢ حج را دليل بر جواز سهو بر انبيا و ورود وسوسه بر آنان دانسته است! اين دهشت‌انگيز است كه شيطان چنين قدرتى داشته باشد و خدا نيز براى امتحان بندگان به او اجازه دهد.[٣]

[١] . ابن جرير طبرى، جامع البيان، ج ١٧، صص ١٣٤- ١٣١، سيوطى، درّ المنثور، ج ٤، ص ١٩٤؛ تاريخ طبرى، ج ٢، صص ٧٨- ٧٥؛ سيره ابن اسحاق، ج ١، صص ١٧٩- ١٧٨؛ ابن حجر، فتح البارى، ج ٨، ص ٣٣٣.

[٢] . اسراء، آيه ٧٧.

[٣] . يوسف درّه الحداد، دروس قرآنية،( ٢) القرآن و الكتاب، اطوار الدعوة القرآنيه، ص ٧٠٥.