محققان اسلامى وقتى از قلمرو و آموزه‌هاى اقتصاد اسلامى بحث مى‌كنند، از واژه‌هايى بهره مى‌برند كه هم در دامنه استفاده از ميزان واژه‌هاى اساسى و نيز در مفاهيم اين واژه‌ها اختلاف‌هاى فراوانى وجود دارد. اين اختلاف‌ها دست‌كم در ظاهر باعث تفاوت برداشت‌هايى در قلمرو و آموزه‌هاى اقتصاد اسلامى شده است. برخى، همانند علامه معرفت (ره) مبانى ثابت و سيستم غيرثابت را قلمرو اقتصاد اسلامى معرفى مى‌كنند. بعضى‌ها از واژه مبانى و مكتب اقتصادى سود مى‌برند. تعدادى از آنان معتقدند كه افزون بر آن‌ها، علم اقتصاد اسلامى نيز داريم. صاحب‌نظرانى نيز بر اين باورند كه قلمرو اقتصاد اسلامى شامل فلسفه، مكتب، نظام، نهاد و حقوق است. همچنين آراى ديگر.

با بررسى گفتار محققانى كه درباه آموزه‌ها و قلمرو اقتصاد اسلامى بحث كرده‌اند و نيز با مراجعه به منابع تاريخ عقايد اقتصادى به اين نتيجه مى‌رسيم كه آموزه‌هاى اقتصاد اسلامى (همانند آموزه‌هاى اقتصادى ساير مكاتب اقتصادى) به انواع زير قابل تقسيم هستند:

١. مبانى اعتقادى:

آموزه‌هايى هستند كه بيانگر جهان‌بينى حاكم بر رفتارهاى اقتصادى و زيربنا و تكيه‌گاه فكرى و نظرى مكتب اسلام درباره آموزه‌هاى اقتصاد اسلامى است. موضوع اين آموزه‌ها، خداى متعال و صفات او، جهانِ هستى، انسان و جامعه است. آن دسته از آموزه‌هايى كه در رفتارهاى اقتصادى تأثير داشته باشد، در اقتصاد مورد توجه قرار مى‌گيرد. مثال‌هايى درباره مقوله‌هاى اساسى پيشگفته از اين قبيل است: خداوند متعال خالق، مالك و رب جهان هستى و انسان‌ها است. هدايت تكوينى خداوند دائم و مستمر، و جهان تحت احاطه و قيوميت او است. خداوند متعال افزون بر هدايت تكوينى، در تمام عرصه‌ها براى بشر هدايت تشريعى دارد.

درباره جهان هستى گزاره‌هايى از اين قبيل مورد توجه است: همه جهان هستى رو به سوى خدا دارند؛ همه هستى براى بهره‌مندى انسان خلق شده است؛ جهان شامل دنيا و آخرت است؛ دنيا محل كشت و آزمايش و آخرت‌