معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٧٤ - تعداد و گستره بطون از منظر روايات

«متواتر» به شمار آورده‌اند.[١] برخى ديگر اين روايات را مستفيض دانسته‌اند.[٢] انديشمندان شهيرى همچون‌ محمد ابن حسن طوسى‌ در تبيان‌، عياشى‌ در تفسير خود، محمدبن يعقوب كلينى‌ در كافى‌، جلال‌الدين سيوطى‌ در اتقان‌، بدرالدين زركشى‌ در برهان‌، علامه‌ طباطبايى‌ در الميزان‌ نيز اين روايت‌ها را به‌عنوان روايات معتبر به ديده قبول تلقى كرده و به شرح و تحليل مضمون آن‌ها پرداخته‌اند.[٣]

استاد معرفت (ره) از جمله قرآن‌پژوهانى است كه روايات بطون را متواتر دانسته‌[٤] و در آثار خود به‌صورت گسترده به آن‌ها تمسك كرده است.

تعداد و گستره بطون از منظر روايات‌

بيان روايات درباره تعداد بطون آيات قرآن يكسان نيست، برخى از روايت‌ها فقط از اشتمال آيه‌ها بر ظاهر و باطن، يا ظهر و بطن سخن گفته‌اند، برخى از ظهور و بطون (به صيغه جمع) سخن گفته‌اند و برخى ديگر از هفت بطن سخن به ميان آورده‌اند. بنا به نقل‌ سيد حيدر آملى‌ حديث معروف پيامبر (ص) كه از «هفت بطن» سخن گفته است، در برخى از نقل‌ها به جاى «سبعه»، «سبعين»، «سبع مائة» و «سبعين الف» هم وارد شده است.[٥]

آنچه مى‌توان از مجموعه روايات به‌دست آورد اين است كه بطون قرآن به يك بطن محدود نيست، بلكه متعدد است و همين تعدد، رمز جاودانگى قرآن در بستر متحول زمان است؛ گرچه نمى‌توان رقم دقيقى براى آن‌ها مشخص كرد. شايد به كار گرفتن واژه «سبعه» يا «سبعين» و يا ساير ارقام در برخى از روايات و يا واژه «بطون» در برخى ديگر، كنايه از كثرت بطون باشد.

[١] . ر. ك: آيت‌الله خوئى، محاضرات، ج ١، ص ٢١٤؛ همچنين: محمدابن عبدالرحمن نهاوندى، نفحات الرحمن فى تفسيرالقرآن، ج ١، ص ٢٨.

[٢] . ر. ك: ابوالحسن عاملى اصفهانى، مرآةُ الأنوار و مشكوة الأسرار، ص ٣.

[٣] . ر. ك: همان.

[٤] . ر. ك: تفسير و مفسران، ج ١، ص ٩٩.

[٥] . ر. ك: نص النصوص، ص ٧٢؛ همچنين: جامع الأسرار، صص ٥٣٠ و ٦١٠.