معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٥٠ - فترت وحى
مكى به شهادت وحدت سياقشان دفعى النزول بودهاند و با فرض اين كه چهار سوره از اين سورهها نيز طى دو بار وحى تكميل شده باشد، كل وحىهاى نازله قرآن در دوره مكى به ٩٠ وحى بالغ مىشود. با تقسيم آنها بر ١٣ سال دوره مكى بايد هر سال حدود هفت وحى و حدود هر دو ماه يك وحى نازل شده باشد. بنابراين ميانگين فترتهاى وحى در دوره مكى دو ماه بوده است؛ بر اين اساس، نفس فترت چهل روزه امر غير منتظرهاى تلقى نمىشود.
نظر به اين كه طبق اشاره آيات ٣٣ و ٣٤ سوره فرقان، نزول وحىها تابع مقتضيات و حاجات و مسائل اجتماعى مردم حجاز در عصر رسولخدا (ص) بوده، نمىتوان پذيرفت كه اين ميانگين دو ماهه به دقت براى فواصل وحىها رعايت شده باشد؛ چون به موجب آيات مورد اشاره، هر وحى زمانى نازل مىشده است كه مقتضى و حاجتى حادث مىگرديده است؛ بنابراين محتمل است زمانى كه رخدادها متعددتر و عظيمتر بودهاند، فاصلههاى ميان وحىها كوتاهتر بوده و بسا به يك ماه يا كمتر تقليل پيدا مىكرده است و زمانى كه آرامش نسبى برقرار بوده، فاصلههاى ميان وحىها طولانىتر بوده و حتى به چند ماه يا بيشتر افزايش مىيافته است. بسا از ظاهر عبارت فَهِيَ تُمْلى عَلَيْهِ بُكْرَةً وَ أَصِيلًا[١] كه در همين سوره فرقان نازله در مكه قرار دارد و مقارنه آن با عبارت وَ يَقُولُ الَّذِينَ آمَنُوا لَوْ لا نُزِّلَتْ سُورَةٌ[٢] واقع در سوره مدنى محمد، بتوان فهميد كه فواصل زمانى وحىها در دوره مكى كوتاه و در دوره مدنى بلند بوده است. تقسيم سورههاى مكى بر سيزده سال دوره مكى و تقسيم سورههاى مدنى بر ده سال دوره مدنى با فرض دفعى النزول بودن قريب به اتفاق سورهها، طولانىتر بودن فواصل زمانى وحىها را در دوره مدنى نسبت به دوره مكى تأييد مىكند. بر اين اساس بايد گفت: بهطور ميانگين فاصله وحىها در دوره مكى حدود دو ماه و در دوره مدنى حدود چهار ماه بوده است.
البته آنچه آمد با فرض اين است كه كميت وحىها از تعداد ١١٤ سوره
[١] . فرقان، آيه ٥.
[٢] . فرقان، آيه ٥.