معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٤٨ - فترت وحى

روايت‌ها درباره سن پيامبر (ص) به هنگام رحلت آن حضرت نيز وجود دارد.[١] بنابراين با تكيه بر آن‌ها نمى‌توان اظهار نظر كرد.

دسته چهارم روايت‌ شعبى‌ است كه طى آن آمده است، پيامبر (ص) در ٤٠ سالگى به پيامبرى برانگيخته شد و اسرافيل سه سال قرين او بود و به او كلمه و چيز مى‌آموخت؛ در حالى كه قرآن نازل نشده بود. وقتى سه سال گذشت، جبرئيل قرين او شد و او قرآن را بيست سال به زبان خود بر او نازل كرد. ده سال در مكه و ده سال در مدينه، و آن حضرت در ٦٣ سالگى رحلت كرد.[٢]

اما بايد دانست كه در اين زمينه روايت ديگرى هم رسيده است كه با آن تعارض دارد. قمى‌ در تفسير خود نقل كرده است كه وقتى پيامبر (ص) ٣٧ ساله بود، در خواب مى‌ديد كه كسى نزدش مى‌آيد و به او مى‌گويد: اى رسول خدا! مدتى گذشت و او آن را پوشيده نگه مى‌داشت. در يكى از روزهايى كه گوسفندان‌ ابى‌طالب‌ را در دره‌هاى كوه‌ها مى‌چرانيد، شخصى را ديد كه به او مى‌گفت: اى رسول خدا! از او پرسيد: تو كيستى؟ پاسخ داد: من جبرئيلم. خدا مرا به سوى تو فرستاده تا تو را رسول خود برگزيند. آنگاه شروع كرد، به او وضو و نماز ياد دادن. وقتى ٤٠ ساله شد، داشت نماز مى‌گزارد كه‌ على‌ (ع) بر او درآمد. پرسيد: اى‌ ابوالقاسم‌ اين چه كارى است؟ پاسخ داد: اين نماز است كه خدا مرا به آن فرمان داده است. او هم شروع به نمازگزاردن با او كرد. خديجه‌ سومين نفر آنان شد.[٣] از اين روايت چنان بر مى‌آيد كه اين دوره كه از آن به دوره ارهاص ياد مى‌كنند، از ٣٧ سالگى پيامبر (ص) شروع شد و بعثت پيامبر (ص) در ٤٠ سالگى بود.

به هر حال به نظر مى‌رسد آنچه به فترت وحى نامبردار شده، بيش از يك‌

[١] . رك: همان؛ طبرى، تاريخ الطبرى، ج ١، ص ٥٢٧ و ج ٢، ص ٢٤١

[٢] . رك: جلال‌الدين سيوطى، الاتقان فى علوم القرآن، ج ١، ص ٤٥؛ ابن سعد، الطبقات، ج ١، ص ١٢٧؛ يعقوبى، تاريخ اليعقوبى، ج ٢، ص ١٨ به نقل از محمدهادى معرفت، التمهيد فى علوم القرآن، ج ١، ص ١١٢.

[٣] . رك: محمدباقر مجلسى، بحارالانوار، ج ١٨، صص ١٨٤ و ١٩٤ به نقل از محمدهادى معرفت، التمهيد فى علوم القرآن، ج ١، صص ١٠٢- ١٠١.