معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٧٧ - نقش بطون در حيات جاودانه قرآن

اين تعابير است، ولى قرآن وراى اين ظاهر يك باطنى هم دارد ... در وراى اين سطح ظاهرى پيام‌هايى هست كه هدف اصلى قرآن را تشكيل مى‌دهد، شما بايد برويد دنبال آن پيام‌ها و آن‌ها را به‌دست آوريد، نبايد به اين ظاهر لفظ اكتفا بكنيد.[١]

در نگاه استاد معرفت، در صورتى كه مفسر گرفتار جمود بر ظاهر قرآن شود و از توجه به بطون و تلاش روشمند براى راهيابى به آن‌ها باز ماند، بدون آنكه خواسته باشد، به مرگ بسيارى از آيات قرآن رأى داده است.

دليل اين امر اين است كه در فرايند نزول تدريجى قرآن بسيارى از آيات در پى حوادث، مناسبت‌ها، پرسش‌ها و بروز مشكلات در جامعه اسلامى، بر پيامبر گرامى (ص) عرضه شده‌اند. اينك آن حوادث، مناسبت‌ها و شأن نزول‌هاى خاص از ميان رفته‌اند و اگر مفسر نتواند و يا نخواهد از ظاهر آيات كه ارتباط روشنى با همان حوادث و مناسبت‌ها دارد عبور كند و با رعايت ضوابط به مفهومى عام و فراگير و معارفى متناسب با نيازهاى عصرها و نسل‌هاى پس از نزول دست يابد، عملًا قرآن را از صحنه زندگى انسان‌هاى پس از عصر نزول خارج ساخته و به مرگ بسيارى از آيات آن رأى داده است.

اين شأن نزول‌ها و مناسبت‌هايى كه ايجاب كرده آياتى نازل بشود و معنى و مفهوم آيه را همين شأن نزول‌ها روشن مى‌كند، نمى‌تواند مقصود اصلى قرآن باشد، چون اگر اين باشد مثل نسخه‌اى است كه يك طبيب براى يك مريض مى‌نويسد، حتى اين نسخه را خود اين مريض براى هفته بعد نمى‌تواند عمل كند، چه رسد به ديگران، چون علاج مقطعى است، كه در بسيارى از آيات اين‌گونه است.[٢]

بدينسان بطون ظرفيت ذاتى بسيار وسيع و عميقى براى آيات رقم مى‌زند كه نتيجه آن زدودن محدوديت ظاهرى از آيات است. معناى اين سخن اين است كه هرگاه مفسر قرآن، آيه‌اى را پيش روى خود مى‌گذارد و درصدد تفسير آن برمى‌آيد، فقط با يك گزاره و پيام كه از ظاهر آيه به‌دست مى‌آيد روبه‌رو نيست، بلكه افزودن بر ظاهر با پيام‌هاى متعددى روبه‌رو است كه در وراى‌

[١] . همان.

[٢] . همان.