اين نظر را به نقل از زمخشرى‌ به اكثر مفسران نسبت مى‌دهد[١] و آن را به روايتى در ترتيب نزول سوره‌ها از على‌ (ع)[٢] و نيز روايت‌ أبى‌ميسره‌ از رسول خدا (ص)[٣] مستند مى‌سازد. پس از آن مى‌نويسد: ترديدى نمى‌توان داشت كه پيامبر (ص) از همان آغاز بعثتش نماز مى‌گزارد و با او، على‌، جعفر، زيد بن حارثه‌ و خديجه‌ نيز نماز مى‌گزاردند[٤] و هيچ نمازى نيز بدون فاتحة الكتاب جايز نيست.[٥] نقل است كه اولين چيزى كه جبرائيل انجام داد، اين بود كه به رسول خدا (ص) وضو و نماز را ياد داد.[٦] بنابراين بايد نزول سوره حمد همزمان با بعثت باشد. سيوطى‌ گفته است: كسى به خاطر ندارد كه در اسلام نمازى بدون فاتحة الكتاب بوده باشد.[٧]

آيت‌الله معرفت ميان اين سه نظر تعارض ذاتى نمى‌يابد و آن‌ها را با يكديگر سازگار مى‌سازد. او مى‌نويسد: طبق نظر اجماع مسلمانان، آيات نخست سوره علق به اين منظور نازل شد كه مژده نبوت به پيامبر اسلام (ص) داده شود و پس از گذشت فترتى، آياتى از سوره مدثر نازل شد، چنان كه در روايت دوم‌ جابر چنين آمده است. اما سوره حمد نخستين سوره‌اى است كه به‌طور كامل و به‌عنوان سوره‌اى از قرآن، كتاب آسمانى مسلمانان نازل شده است. به اين ترتيب سوره حمد اولين وحيى است كه با اين عنوان خاص بر رسول خدا (ص) نازل گرديده است؛ اما آيات سوره‌هاى ديگرى كه پيش‌تر از آن نزول يافته، به منظورهاى ديگرى بوده و بعد ضمن آيات و سوره‌هاى خود ثبت گرديده‌اند. آيت‌الله معرفت مى‌افزايد: البته اگر سوره‌ها را بر حسب آغاز

[١] . محمد بن محمد الزمخشرى، الكشاف فى تفسير القرآن، ج ٤، ص ٧٧ به نقل از محمدهادى معرفت، التمهيد فى علوم القرآن، ج ١، ص ١٢٦.

[٢] . فضل بن حسن طبرسى، مجمع البيان، ج ١٠، ص ٤٠٥ به نقل از همان.

[٣] . واحدى، اسباب النزول، ص ١١ به نقل از همان

[٤] . رك: قمى، التفسير، ص ٣٥٣ به نقل از همان.

[٥] . رك: حاكم، المستدرك، ج ١، صص ٢٣٩- ٢٣٨؛ مسلم، الصحيح، ج ٢، ص ٩ به نقل از همان.

[٦] . رك: ابن هشام، سيرة النبى، ج ١، صص ٢٦١- ٢٦٠؛ محمدباقر مجلسى، بحارالانوار، ج ١٨، صص ١٨٤ و ١٩٤ به نقل از همان

[٧] . جلال‌الدين سيوطى، الاتقان فى علوم القرآن، ج ١، ص ١٢ به نقل از همان