حاكى‌اند پيامبر اسلام (ص) به‌ على‌ (ع) فرمان داد، قرآن را تأليف كند و او قرآن را به ترتيب نزول و نه خلاف نزول تأليف كرد. روشن است كه او با اشاره پيامبر (ص) قرآن را به ترتيب نزول تأليف كرد و معنا ندارد كه جبرئيل به پيامبر بفرمايد، قرآن را برخلاف نزول تأليف كند؛ اما پيامبر (ص) به‌ على‌ (ع) دستور دهد كه قرآن را موافق نزول تأليف كند. همين‌طور رواياتى گزارش مى‌كنند پيامبر اسلام (ص) و صحابه، آغاز و پايان سوره‌ها را نمى‌دانستند تا آن كه بسم الله الرحمن الرحيم نازل مى‌شد. با نزول آن درمى‌يافتند سوره قبلى كامل شده و سوره جديدى شروع گرديده است. به اين ترتيب با كامل شدن سوره‌اى وجهى ندارد، قائل شويم، پيامبر (ص) بعد از آن، آياتى را در آن جاى داده باشد. علامه‌ طباطبايى‌ از روايات بسمله و علامه‌ جعفر مرتضى‌ از روايات مربوط به ترتيب مصحف‌ على‌ (ع) همين معنا را استفاده كرده‌اند.[١]

آيت‌الله معرفت ضمن آوردن دو دسته روايات معارض مذكور سعى كرده است كه آن‌ها را اين‌گونه با هم سازگار كند كه اكثر آيات در سوره‌ها موافق نزول جايگذارى شده‌اند؛ اما پيامبر (ص) در موارد اندكى آياتى را با لحاظ تناسبى كه ميان آن‌ها و آيات نازله در قبل وجود داشته است، دستور مى‌فرمودند كه بر خلاف ترتيب نزول جايگذارى شوند. بسا سوره‌اى آغاز مى‌شد و قبل از اين كه كامل شود، سوره‌اى ديگر آغاز مى‌شد و تكميل آن بعد صورت مى‌گرفت و تعيين جاى آياتى كه نازل مى‌شد، با اشاره و دستور پيامبر (ص) بود. چنان كه آغاز سوره بقره در آغاز هجرت به مدينه نازل شد و نزول آن تا شش سال بعد ادامه داشت؛ چون در آن آياتى هست كه در زمان‌هاى متأخر نازل شده است. از آن جمله آيه طواف صفا و مروه‌[٢] است كه اقتضا دارد بعد از صلح حديبيه در عمرة القضاء يعنى سال ششم هجرت نازل شده باشد. شايد پيامبر (ص) دستور فرموده است كه آن را در اينجا از سوره‌

[١] . ر. ك: سيدمحمدحسين طباطبايى، الميزان فى تفسير القرآن، ج ١٢، ص ١٢٨؛ محمدهادى معرفت، التمهيد فى علوم القرآن، ج ١، صص ٢٣٧- ١٦٩؛ عاملى، حقائق هامه، صص ١٤٤- ١٤٣.

[٢] . بقره، آيه ١٥٨.