معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١٠٥ - ٥ قاعده تناسب آيات قرآن

موضوع اقتضا مى‌كند كه بين آيات يك مجموعه، مناسبت و سنخيت وجود داشته باشد؛ زيرا در يك زمان و دنبال هم نازل شده و مناسبت واحدى داشته‌اند. فرض اين است كه اين مجموعه واحد، اجزاى يك كلام و يك پيكره محسوب مى‌شوند. بنابراين، يقيناً ضرورت دارد كه بين آن مجموعه، مناسبتى باشد. به همين جهت، وحدت موضوع و هم‌سنخ بودن و جزء يك كلام و مجموعه بودن، آن را به‌صورت يك كلام و يك گروه هم هدف، قرار داده است كه بذاته و مستقلًا يك وحدت ذاتى پيدا كرده‌اند.[١]

استاد معرفت تناسب موجود در بين آيات قرآن كريم را از جهات مختلف زير بررسى مى‌كند:

- گاهى تناسب در مورد آياتى است كه يكجا نازل شده‌اند، يعنى با هم در يك زمان نازل شده‌اند.

- گاهى ارتباط بين آيات يك سوره و تناسب بين آيات آن، مطرح است كه آيات آن سوره از اول تا آخر به هم مربوط بوده و داراى تناسب عقلايى مى‌باشد؛ زيرا يك سوره عبارت است از يك مجموعه واحده، كه اين وحدت را در قالب يك سوره، جمع كرده و مجموعه‌اى را تشكيل داده، به‌طورى كه داراى كميت و كيفيت خاصى شده است، چه از نظر مراد آيات و چه از نظر لحن آيات و چه از نظر سنخيت آيات. بنابراين، لازم است در بين آيات يك سوره، وحدت جامعى كه تمام آيات را فراگيرد وجود داشته باشد.

- گاهى تناسب و ترابط، بين سياق هر آيه و كلمه آخر آن و به اصطلاح بين سياق و فواصل آيات مى‌باشد؛ زيرا تناسب بين سياق آيات و كلمه آخر آن، امرى ذاتى است بلكه همان ارتباط و تناسب لفظى و معنوى است كه شأن آيات و مقام بلاغت و فصاحت آن‌ها را بالا برده و تكميل مى‌كند. و كلًا رونق و زيبايى و حُسن يك آيه در همين تناسب و ترابط لازم نهفته است.

- برخى از دانشمندان اسلامى يك نوع مناسبت و تناسب چهارمى را نيز مطرح و خيال كرده‌اند كه وجود چنين ارتباطى نيز بين آيات لازم است و آن‌

[١] . محمدهادى معرفت، تناسب آيات، ص ١٩.