معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٩ - عرف خاص در كنار عرف عام

صراط مستقيم هدايت شوند.

عرف خاص در كنار عرف عام‌

اما به‌رغم اين كه ايشان در التفسير الاثرى الجامع‌، زبان قرآن را زبانِ «عرف عام» دانسته است، در كتاب‌ التفسير و المفسّرون‌، قرآن را داراى زبان و عرف خاص معرفى كرده‌اند. ايشان در اين باره مى‌گويد:

قرآن همانند هر صاحب اصطلاحى، زبان ويژه خود را دارد، واژه‌ها و تعبيرات را در مفاهيمى استعمال مى‌كند كه خود اراده كرده، بى آن كه در لغت يا ديگر عرف‌ها دليلى بر آن استعمال يافت شود؛ زيرا اين گونه استعمال‌ها، اصطلاح ويژه قرآن است كه جز از خود قرآن دانسته نمى‌شود. امير مؤمنان (ع) به اين دليل مى‌فرمايد: «برخى آيات قرآن به وسيله آيات ديگر گويا مى‌گردد و آيات آن گواه يكديگرند».[١] بنابراين، در قرآن تعبيراتى وجود دارد كه براى فهم دقيق معانى آن‌ها به ژرف‌انديشى و كنكاش عميق نياز است و راه ديگرى جز انديشيدن در خود قرآن و مقارنه آيات با يكديگر [وجود] ندارد.[٢]

ايشان در مقاله‌اى كه با عنوان «شناخت زبان قرآن» منتشر كرده‌اند، مى‌گويند:

قرآن كريم، در افاده تعاليم عاليه خود، طريقه مخصوص به خود را دارد. قرآن، در بيانات شافيه و كافيه خود، روشى را اتخاذ كرده جدا از روش‌هاى معمولى، كه انسان‌ها در مقام محاوره اتخاذ مى‌كنند. قرآن اصطلاحات مخصوص خود را دارد، كه بايد شناخته شود، تا دستيابى به حقايق عاليه آن، امكان‌پذير گردد. قرآن، زبان ويژه خود را به كار انداخته، ضرورت دارد آن زبان شناخته شود.[٣]

با اين بيانات، آيت‌الله معرفت از ديدگاه ظاهرگرايان كه واژگان و گزاره‌هاى قرآنى را يكسر بر عرف عام منطبق مى‌سازند، فاصله مى‌گيرد. يكى از مبانى ظاهرگرايان در تفسير آن است كه قرآن با همان مفاهيمى كه نزد عموم مردم‌

[١] . محمدهادى معرفت، تفسير و مفسّران، ج ١، ص ٩٩.

[٢] . تفسير و مفسّران، ج ١، ص ٩٩.

[٣] . محمدهادى معرفت،« شناخت زبان قرآن»، بينات، شماره ١، ص ٥٤.