معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٩٦ - ماهيت فقهپژوهى قرآنى

عمده‌اى كه وجود دارد اين است كه عمل در مسائل اعتقاد نفس همان عقيده و اذعان است. به خلاف بايد و نبايد در مسائل فقهى كه بدون عمل جوارحى امكان‌ناپذير است.

بينش و دانش فقهى در بينش استاد

استاد در پاسخ اين پرسش كه اگر همه آيات قرآن «آيات‌الاحكام» است پس آيه: الْقارِعَةُ مَا الْقارِعَةُ،[١] چگونه مى‌تواند جزء آيات‌الاحكام باشد؟ مى‌گويد: آيات عقايدى كه مسأله قيامت را هشدار مى‌دهد مثل آيه‌ وَ أَقِيمُوا الصَّلاةَ وَ آتُوا الزَّكاةَ وَ ارْكَعُوا مَعَ الرَّاكِعِينَ،[٢] است، آيات عقايدى هم احكام است. خداوند وظيفه پيامبر (ص) را اين‌گونه بيان كرده و مى‌فرمايد:

وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ وَ يُزَكِّيهِمْ.[٣]

منظور از كتاب احكام تشريعى، يعنى دانش شريعت است؛ حكمت هم يعنى بينش شريعت. پيامبر مردم را در دو فضاى دانش و بينش بالا برد، دانش بدون بينش ارزش ندارد. ارزش دانش دانشمند به بينش او است. آيات مربوط معارف جنبه بينش شريعت را بيان مى‌كند و علم كلام زيربناى فقه است.[٤]

ماهيت فقه‌پژوهى قرآنى‌

محور بحث در اين مقاله «فقه‌القرآن»، يعنى فقهى كه در قرآن آمده است مى‌باشد كه گاهى از آن به «أحكام‌القرآن» و نيز «آيات‌الاحكام» تعبير مى‌شود. در مكتب فقهاى مفسر و مفسران فقيه شيعه غالباً تعبير «فقه القرآن» دنبال مى‌شود كه صبغه فقه‌محورى دارد. ولى در مسلك اهل‌سنت بر پايه قرآن‌محورى بيشتر توجه به‌عنوان «آيات‌الاحكام» معطوف شده است. بديهى است ثمره اين دو تعبير تنها در تعدد و تنوع تعابير نيست، بلكه در سير مباحث‌

[١] . قارعه، آيات ٢- ١.

[٢] . بقره، آيه ٤٣.

[٣] . بقره، آيه ١٢٩.

[٤] . فصلنامه بينات، ش ٤٤، ص ٥٧.