قرآن كريم درباره اينكه همه آياتش و يا برخى از آن‌ها علاوه بر «ظهر» داراى «بطن» يا «بطون» نيز مى‌باشند، به صراحت سخنى نگفته است، ليكن آيات بسيارى است كه مى‌توان از آن‌ها به وجود لايه‌هاى متعدد معنايى براى آيات قرآن پى برد. آياتى كه همگان را به تدبر، تعقل و تفكر در قرآن دعوت و توصيه اكيد كرده‌اند،[١] همگى حكايت از وجود لايه‌هاى ژرف و عميق نهفته در وراى ظاهر آيات آن دارند. تدبر و ژرف‌انديشى در مجموعه‌اى از الفاظ و عبارات در صورتى منطقى و معقول مى‌نمايد كه علاوه بر مفاهيم و معارف برآمده از ظاهر الفاظ آن، حقايق ژرف و پنهانى نيز در وراى آن عبارات نهفته باشد تا آدميان بتوانند با تدبر و ژرف‌انديشى به آن حقايق پنهان راه يابند.

استاد معرفت با تمسك به آيه شريفه‌ أَ فَلا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ أَمْ عَلى‌ قُلُوبٍ أَقْفالُها[٢] به استدلال در زمينه مطلب فوق پرداخته‌اند. وى در توضيح آيه شريفه چنين مى‌گويد:

چرا با آن كه قرآن عربى بود و به زبان خودشان بود مى‌گويد ام علي قلوبٍ اقفالها، اينها كه ترجمه و تعابير قرآن را قطعاً مى‌فهميدند، پس معناى اين كه‌ علي قلوبٍ اقفالها اين است كه پيام‌هايى كه در درون اينها است [را] درك نمى‌كردند، ... مسأله اين است، و اساساً سرّ جاودانگى قرآن در همين پيام‌هاى نهفته در دل آيات است نه در ظاهر سطحى آيات.[٣]

ذهبى‌ نيز با تمسك به آيات تدبر بر «ذوبطون» بودن آيات قرآن استدلال كرده است. وى بر اين مطلب تأكيد مى‌كند كه مخاطبان اوليه آيه‌هاى قرآن گروهى از اعراب بودند كه بدون شك نسبت به لغت و زبان عرب آگاهى كامل داشته‌اند و در فهم ظواهر آيات نيز با مشكلى روبه‌رو نبوده‌اند. مشكل اصلى آنان اين بود كه نسبت به مراد و مقصود الهى- كه در لايه‌هاى پنهان آيات نهفته است- توجه نشان نمى‌دادند، خداوند در اين آيات آنان را به اين حقيقت‌

[١] . برخى از اين آيات عبارتند از: ص، آيه ٢٩؛ نساء، آيه ٨٢؛ محمد، آيه ٢٤؛ نحل، آيه ٤٤.

[٢] . نساء، آيه ٨٣.

[٣] . فصلنامه پژوهش‌هاى قرآنى، شماره ٢١ و ٢٢، بهار و تابستان ١٣٧٩، ص ٢٨٠.