معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١٨٨ - ١ مسائل زنان

وجه نافى فراگيرى خطاب‌هاى قرآن نيست، زيرا رسالت پيامبر و ظرفيت قرآن، تحوّل همه‌جانبه انسان تا قيامت است و آيات قرآن خود بر اين حقيقت گواه است:

وَ ما أَرْسَلْناكَ إِلَّا كَافَّةً لِلنَّاسِ بَشِيراً وَ نَذِيراً.[١]

و فرمود:

وَ ما هُوَ إِلَّا ذِكْرٌ لِلْعالَمِينَ.[٢]

به همين‌جهت اگرچه ظاهر برخى از گزاره‌اى قرآن، اشاره به موضوعات مورد ابتلاى مردم عصر نزول است، ولى حتماً در ضمن آن، پيامى عام و همگانى نهفته است، كه آن خطاب و تعبير را، از تنگناى اختصاص بيرون آوَرَد و جنبه عمومى و ابدى بخشد. از اين‌رو بايستى به سطح ظاهرى قرآن بسنده نكرد و آن را مخصوص همان قوم و همان زمان ندانست، بلكه با تدبر و تعمقى ژرف، پيام‌هاى جاويد آن را، از درون آيات بيرون كشيد.[٣]

مؤيد اين معنى تصريح روايات اسلامى بر وجود بطن، بلكه بطونى براى ظاهر هر يك از آيات قرآن كريم است. اين روايت، استمرار و حيات قرآن را در گرو همراهى با معانى بطنى قرآن دانسته است.[٤] با اين توضيح معلوم مى‌شود كه اصل صحيح در مورد هر يك از آيات قرآن، استمرار و جاودانگى و ثبات و حجيت آن است، مگر آن‌كه شواهد قطعى و مسلم بر انحصار آن به زمانى خاص وجود داشته باشد. همچنين معلوم شد كه قرآن به هر ميزانى كه ضرورت داشت، تا با فرهنگِ منحَطْ عرب معاصر مخالف شود، مبارزه كرد و اما بيشتر از آن را نه لازم مى‌دانست و نه جائز.

حضرت اميرالمؤمنين (ع) فرمود:

إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَي حَدَّ حُدُوداً فَلَا تَعْتَدُوهَا وَ فَرَضَ فَرَائِضَ فَلَا تَنْقُصُوهَا وَ سَكَتَ‌

[١] . سبا، ٢٥« ما تو را جز براى همه مردم نفرستاديم، در حالى‌كه بشارتگر و هشدارگرى».

[٢] . قلم، ٥٢« و قرآن جز يادآورى براى جهانيان نيست».

[٣] . ر. ك: محمدهادى معرفت، شبهات و ردود، صص ١١٤- ١١٣ و ترجمه فارسى با نام نقد شبهات پيرامون قرآن، مترجمان حسن حكيم‌باشى، على‌اكبر رستمى، ميرزا عليزاده، حسن خرقانى، صص ١٥٠- ١٤٨.

[٤] . مثلًا ر. ك: محمّد بن مسعود عياشى، تفسير العياشى، ج ١، ص ١١.