معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢٦٨ - ٤ ١ ديدگاهها

مى‌توان و بايد سعى كرد كه انتظارات را در تفسير دخالت نداد.[١]

٤. ١. ديدگاه‌ها

چنان كه گذشت مسأله قلمرو قرآن و جامعيت آن همواره مورد توجه انديشمندان مسلمان و مفسران بوده و هست. جز برخى از محققان، بيشتر صاحب‌نظران از روش درون متنى استفاده كرده‌اند. اين مسأله در تفسير آيات مربوط به جامعيت قرآن به‌ويژه آيه‌ نَزَّلْنا عَلَيْكَ الْكِتابَ تِبْياناً لِكُلِّ شَيْ‌ءٍ[٢] مطرح بوده و برداشت‌ها و تفاسير مختلفى از آن ارائه داده‌اند. مى‌توان صاحب‌نظران در مسأله را به چند گروه زير تقسيم كرد:

الف. گروهى كه اطلاق آيه را به نحوى قبول دارند. اين گروه نظرات گوناگون ارائه داده‌اند، از جمله:

١. ظاهر اطلاق آيات مراد است. يعنى قرآن كريم تمام احكام و معارف و علوم را در بر دارد و علوم اوّلين و آخرين از آن منشعب مى‌شود.[٣] ابن مسعود گويد:

خداوند در قرآن كريم همه علوم را نازل كرده و هر چيزى را براى ما بيان نموده است. زيرا خداوند مى‌فرمايد: نَزَّلْنا عَلَيْكَ الْكِتابَ تِبْياناً لِكُلِّ شَيْ‌ءٍ[٤][٥]

٢. قرآن كريم با اشارات بر همه چيز دلالت دارد. قرآن با دلالت لفظى امور مربوط به هدايت را مطرح مى‌كند؛ چون، كتاب هدايت مى‌باشد و ممكن است با اشارات يا امر ديگرى، به همه چيز دلالت كند.[٦]

٣. قرآن كريم با داشتن باطن كه در روايات متعددى به آن اشاره شده و

[١] . ر. ك: مصطفى كريمى، قرآن و قلمرو شناسى دين، صص ٢١٩- ١٨٠.

[٢] . نحل، آيه ٨٩.

[٣] . ر. ك: محى‌الدين عربى، رحمة من الرحمن فى تفسير و اشارات القرآن، ج ٢، صص ٧٨- ٧٧؛ نيز جلال‌الدين سيوطى، الاتقان فى علوم القرآن، ج ٤، نوع ٦٥، ص ٣٣، ابوحامد الغزالى، جواهر القرآن، ص ٨. ولى غزالى در احياء العلوم معتقد است كه در قرآن كريم به اصول و كليات علوم اشاره شده است. ر. ك: احياء العلوم، ج ١، ص ٢٨٩.

[٤] . نحل، آيه ٨٩.

[٥] . ر. ك: محمد بن جرير الطبرى، جامع البيان فى تفسير القرآن، ج ١٤ ص ٩٠.

[٦] . محمد حسين الطباطبايى، شيعه در اسلام، ج ١٢، ص ٣٣٤.