معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٨١ - ٤ ترجمه قرآن بين جواز و منع

برگرداندن الفاظ و عبارات قرآن به زبان ديگر مى‌توان اين ويژگى‌ها را منتقل كرد؟ اگر سعى شود تا معنى محفوظ بماند و مفهوم در ترجمه كاملًا برگردانده شود، آيا ممكن است جنبه اعجاز آن، به‌ويژه اعجاز بيانى آن، در متن ترجمه شده نمودار شود؟ و آيا مى‌توان قدسيت سخن خدا بودن قرآن را كه مايه تعبد و تقرب است، در متن ترجمه شده نيز نمايان ساخت؟

مسلماً انتقال معانى قرآن به همان شيوايى و رسايى كه حق تعالى بيان داشته، در ترجمه امكان ندارد؛ بنابراين ترجمه قرآن، هرچند دقيق و عالمانه باشد، صرفاً گوشه بسيار كوچكى از قرآن را نمودار مى‌سازد و نمى‌تواند جنبه قدسيت قرآن را دارا باشد؛ زيرا ترجمه، سخن خلق و قرآن، سخن حق است.[١]

استاد هيچكدام از شيوه‌هاى ترجمه را در برگرداندن قرآن به زبان‌هاى ديگر وافى نمى‌داند، ليكن با توجه به ضرورت ترجمه قرآن به زبان‌هاى ديگر، بهترين شيوه را ترجمه آزاد مى‌داند. مى‌توان گفت نظر استاد بر امتناع ترجمه قرآن نيست، بلكه ترجمه قرآن را امرى مشكل و داراى محدوديت‌هاى فراوان مى‌داند كه گريزى از آن نيز نيست. از اين رو نوشته است:

ومن ثم كانت ترجمة القرآن ترجمة صحيحة، ضرورةً دعانية يستدعيها صميم الاسلام و واقع القرآن.[٢]

يعنى: ترجمه صحيح قرآن يك ضرورت تبليغى است كه مقتضاى روح اسلام و حقيقت قرآن است.

٤. ترجمه قرآن بين جواز و منع‌

آن چه از سيره عملى مسلمانان در طول تاريخ اسلام بر مى‌آيد، وجود تبليغ، وعظ و بيان مفاهيم قرآن به زبان‌هاى مختلف و استفاده از ترجمه و تفسير قرآن، در اين‌گونه فعاليت‌هاى گسترده تبليغى و فرهنگى است. به تعبير استاد (ره):

ترجمه قرآن از دير زمان تاكنون سيره جارى دانشمندان مسلمان و حتى‌

[١] . تاريخ قرآن، صص ١٨٦- ١٨٥؛ التفسير و المفسرون فى ثوبه القشيب، ج ١، صص ١٢٧- ١٢١.

[٢] . همان، ج ١، ص ١٢٧.