معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٢٢ - ٣ اهميت تاريخگذارى قرآن

شمار مى‌رود و هر كلام بدون لحاظ قرائنش به درستى و روشنى فهميده نمى‌شود. اگرچه جاويد بودن قرآن كريم جاى ترديد ندارد، اما نظارت وحى‌هاى قرآنى به شرايط و حوادث عصر رسالت پيامبر اسلام (ص) و نزول آن‌ها به اقتضاى آن شرايط و حوادث نيز انكارناشدنى است. به همين رو شرط فهم و تفسير صحيح و روشن قرآن، مطالعه شرايط و حوادثى به شمار مى‌رود كه وحى‌هاى قرآنى به اقتضاى آن‌ها نازل شده است. چنين مطالعه‌اى اگر به ترتيب پيدايش و پيشرفت شرايط و حوادث باشد، نتايج مطالعه دو چندان خواهد شد. در تاريخ‌گذارى قرآن اهتمام به چنين شيوه‌اى از مطالعه قرآن است.

آيت‌الله معرفت ضمن اشاره به اين كه به شرايط و مقتضيات نزول آيات «اسباب نزول» گفته مى‌شود، در بيان فايده آن مى‌نويسد: شناخت سبب نزول نقش مهمى در فهم معانى قرآن و حل مشكلات تفسيرى، اعم از عقايد و احكام دارد. زيرا نقاب از چهره معناى بسيارى از آياتى از قرآن بر مى‌دارد كه براى حل مشكل خاصى در وقت خود نازل شده و در عين حال وجه عام آن آيات مى‌تواند مشكل‌هاى امت را در گذر زمان نيز حل كند. بسا توجه به آن رويداد و مناسبت اوليه‌اى كه موجب نزول شده، بهترين وسيله پرده برداشتن از چهره معناى آيه است. جهت آن اين است كه در خود آيه ناگزير اشاره‌اى به واقعه سبب نزول وجود دارد.[١]

او براى نمونه آيه‌ إِنَّ الصَّفا وَ الْمَرْوَةَ مِنْ شَعائِرِ اللَّهِ فَمَنْ حَجَّ الْبَيْتَ أَوِ اعْتَمَرَ فَلا جُناحَ عَلَيْهِ أَنْ يَطَّوَّفَ بِهِما[٢] را مثال مى‌زند. برخى از مفسران بر تعبير فَلا جُناحَ عَلَيْهِ‌ ... چنين اشكال كرده‌اند كه اين آيه بر گناه نداشتن طواف صفا و مروه دلالت دارد، نه وجوب آن دو؛ حال آن كه وجوب طواف آن دو مورد اتفاق مسلمانان است. اما وقتى سبب نزولش را بدانيم، مجالى براى طرح چنين اشكالى پيدا نمى‌شود. مراسم حج و عمره از دوره جاهلى وجود داشته است،

[١] . رك: همان، ج ١، ص ٢٤١- ٢٤٢.

[٢] . سوره بقره، آيه ١٥٨.