معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٩٩ - أقسام آياتالأحكام

متعلق است، ليكن به لحاظ ماهوى فقه‌القرآن محض است مانند ديگر احكام فقهى. در واقع جزو احكام قرآن از سنخ «الفقه للقرآن» است. تفاوت عمده اين دو اصطلاح در اين است كه آيات در اصطلاح «آيات‌الاحكام» خود منبع احكام و مصدر تشريع و جزء ادله استنباط است. ولى آيات در «احكام‌الآيات» خود موضوع احكام شرعى است. در ناحيه احكام، حكم در اصطلاح «آيات‌الاحكام» حكم بالقوه است كه مفسر فقيه قصد دارد آن را از آيه به‌دست آورد. ولى در اصطلاح «احكام‌الآيات» حكم بالفعل و ثمره استنباط فقهى فقيه مى‌باشد.

خود استاد معرفت نيز سعى دارد اين سنخ از احكام متعلق به قرآن را از روايات استنباط كند چنان‌كه در بحث از جزئيت بسمله و جهر آن در نماز به دليل روايى تمسك كرده مى‌كند. وى با نقل روايت از صدوق‌ مى‌نويسد[١] امام‌ صادق‌ (ع) فرمود:

والإجهار ب- (بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَانِ الرَّحِيمِ) في الصلاة واجب.[٢]

از امام‌ رضا (ع) نقل مى‌كند كه فرمود:

والإجهار ب- (بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَانِ الرَّحِيمِ) في جميع الصلوات سنة.[٣]

آرى! ممكن است برخى از احكام متعلق به قرآن از خود قرآن نيز استنباط شود، مثل منع مسّ كردن كتابت قرآن بدون طهارت از آيه:

لا يَمَسُّهُ إِلَّا الْمُطَهَّرُونَ.[٤]

أقسام آيات‌الأحكام‌

آياتى كه بيانگر مسائل فقهى در قرآن است در يك تقسيم اساسى به دو دسته تقسيم مى‌شود: يكى «آيات‌المقاصد» و ديگرى «آيات‌التشريع». منظور از آيات المقاصد، آن دسته از آيات است كه در مقام بيان حكم شرعى جزئى نيست، بلكه بيانگر اهداف كلى شريعت مانند توحيد و خداباورى. تزكيه، تعليم‌

[١] . محمدهادى معرفت، التفسير الاثرى الجامع، ج ١، ص ٣٥١- ٣٥٢.

[٢] . صدوق، خصال، ج ٢، ص ٦٠٣.

[٣] . صدوق، عيون أخبارالرضا( ع)، ج ٢، ص ١٢٣.

[٤] . واقعه، آيه ٧٩.