معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١٩٤ - ٧ گواه شدن

٦. تفاوت ديه زن و مرد در نظام اسلامى‌

اين تفاوت نيز با نقش گوناگون آن‌ها در عرصه اقتصاد و تأمين زندگى اجتماعى و خانوادگى ارتباط دارد. تمام كسانى كه به دفاع از فلسفه تفاوت دينى زن و مرد پرداخته‌اند، بر اين مهم تأكيد كرده‌اند كه فلسفه تشريع ديه، در راستاى جبران خسارت وارده به گونه ممكن و منطقى است. نكته اضافه‌اى كه در كلام حضرت استاد معرفت وجود دارد، نقد فتواى يكى از فقهاى معاصر در مورد عدم تفاوت ديه قتل و جنايات در زن و مرد است. ايشان با بررسى مفصل و دقيق روايات و نظرات فقهى شيعه و سنى بر اين مطلب پافشارى مى‌كنند كه اجماع فقهاى عامه و خاصه بر تفاوت ديه زن و مرد است.[١]

٧. گواه شدن‌

قرآن شهادت دو زن، در مسائل غير اختصاصى زنان و به خصوص موضوعات مالى و معاملاتى را با شهادت يك مرد برابر قرار داده است:

وَ اسْتَشْهِدُوا شَهِيدَيْنِ مِنْ رِجالِكُمْ فَإِنْ لَمْ يَكُونا رَجُلَيْنِ فَرَجُلٌ وَ امْرَأَتانِ مِمَّنْ تَرْضَوْنَ مِنَ الشُّهَداءِ.[٢]

اين حكم به دليل آن است كه زن در آنچه به خود او مربوط نمى‌شود و براى او به‌عنوان يك زن اهميت چندانى ندارد، بيشتر در معرض فراموش كردن است. چه بسا جزئيات و ويژگى‌هاى واقعه را كه شاهد بوده- به‌ويژه اگر فاصله افتاده باشد- نتواند ثبت و ضبط كند. پس هر يك از دو زن شاهد، نسبت به ديگرى نقش يادآورى را ايفا مى‌كند و بدين‌گونه از تلفيق دو شهادت با يكديگر و همكارى و تعامل دو حافظه، يك شهادت كامل به‌دست مى‌آيد. اين چيزى است كه در گواهى مردان پذيرفته نيست. گواهى آنان اگر ويژگى‌هاى متفاوتى داشته باشد- حتى در جزئيات- پذيرفته نيست و به همين دليل مى‌توان براى حصول اطمينان، جداگانه از مردان شهادت خواست. استاد

[١] . ر. ك: محمدهادى معرفت، شبهات و ردود، صص ١٣٢- ١٢٩، ترجمه فارسى، صص ١٧٠- ١٦٦.

[٢] . بقره، ٢٨٢؛ و دو شاهد مرد بگيريد و اگر دو مرد نبود، يك مرد و دو زن از كسانى كه مورد رضايت و اطمينان است بر گزينيد.