معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٠ - مقدمه
كه مىتوان گفت كه درك صحيح از بسيارى از واژگان و گزارههاى قرآنى در گرو روشن شدن نظريههاى زبانشناختى در اين باره است. تجربهگرايى در سدههاى اخير باعث شده تا نگاه سنتى و عرفى به بسيارى از مفاهيم و گزارههاى موجود در متون دينى با چالش روبهرو شود. از سوى ديگر، تعميق و گسترش مباحث معناشناختى و زبانشناختى در علوم انسانى، افقهاى جديدى را پيش روى دينپژوهان نهاده است تا با نگاهى ديگر متون دينى را قرائت كنند كه چه بسا در برخى موارد با قرائت پيشين و يا با قرائت پيشينيان همسو و همگرا نباشد. مباحث زبانشناختى امروزه هم در ساحتِ كاربست واژگان و هم در مورد گزارهها، مسائل بسيار جدى و سرنوشتسازى را دنبال مىكند كه گاه تغيير يك ديدگاه در يكى از اين مسائل، ممكن است تحوّلِ عمدهاى را در تفسير متون دينى و به دنبال آن، عقايد و اعمال دينى در پى داشته باشد. از اين رو شايسته و بايسته است كه مفسّران قرآن كريم، در بخش مبانى تفسيرى خود، ديدگاه خويش در مورد هر يك از فرضياتِ مطرح در حوزه زبانشناسى قرآن را بهطور مستدل روشن سازند.
آيتالله محمد هادى معرفت- رحمتالله عليه- بهعنوان يكى از تفسير پژوهانِ قرآن در عصر ما، به ضرورت طرح مباحث زبانشناختى پى برده و در برخى از آثار خود به تحليل جوانبى از اين موضوع پرداخته است. البته بايد بگوييم كه به دليل پيچيدگى برخى از ساحتهاى مربوط به زبان قرآن و نيز نوپديد بودن برخى مباحث در حوزه قرآن و نيز بينِ رشتهاى بودنِ اصل بحث زبان قرآن، ايشان در بسيارى از مباحثى كه امروزه در اين باب مطرح است، وارد نشده و يا به بيان مختصر و گاه تنها اعلام موضعِ كلى اكتفا كردهاند.
ايشان در كتاب التفسير الاثرى الجامع مباحثى را با عنوان «لسان القرآن» آوردهاند،[١] امّا تنها كمى بيش از يك صفحه از اين كتاب را به بحث در اين باره اختصاص دادهاند! البته در جاى ديگرى از همين كتاب، بحثى را نيز با عنوان
[١] . رك: محمدهادى معرفت، التفسير الاثرى الجامع، ج ١، صص ٥٧- ٥٦.