معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٣٣ - مشخصه يك وحى مستقل قرآنى

توجه فراوانى كرده است. او در مواردى كه روايت سبب نزول يا مكى و مدنى با سياق آيات متعارض است، سياق را بر آن روايت ترجيح مى‌دهد. وى خصوصيات سبكى و مضمونى قرآن مثل لحن و آهنگ و معانى را معيارى قاطع براى تاريخ‌گذارى در نظر نمى‌گيرد، مگر در مواردى كه آن خصوصيت به دوره و زمان خاصى اختصاص داشته باشد.

نتيجه آن كه اگرچه استفاده از روايات در تاريخ‌گذارى قرآن مشكلاتى دارد، اما باز تنقيح آن‌ها و انضمام آن‌ها به آيات قرآن، معتبرترين و علمى‌ترين شيوه تاريخ‌گذارى قرآن به نظر مى‌رسد. براى تاريخ‌گذارى قرآن شايسته خواهد بود ترتيبى كه روايات ترتيب نزول از سوره‌هاى قرآن به‌دست مى‌دهند، مبناى تاريخ‌گذارى قرآن قرار گيرد و بر اين ترتيب تا آنجا كه با قطعيات نقلى معارضت پديد نمى‌آيد، تكيه شود و ديگر روايات بر اساس آن‌ها ارزيابى شده و در تاريخ‌گذارى قرآن مورد بهره‌بردارى قرار گيرند؛ چنان كه آيت‌الله معرفت نيز تقريباً همين شيوه را در بحث مكى و مدنى و اسباب نزول و ناسخ و منسوخ پيش گرفته است.

مشخصه يك وحى مستقل قرآنى‌

روشن است كه قرآن كريم به زبان عربى نازل شده و اين اقتضا دارد كه از قواعد اين زبان پيروى كند و هرگز روا نيست از پيش خود، آرايى را طرح و بر قرآن تحميل كنيم و از رهگذر آن تمام قواعد زبان عربى را ناديده بگيريم.

چنان مى‌نمايد كه هر وحيى به لحاظ زبانى بايد لااقل دو خصوصيت داشته باشد تا نزول مستقل آن پذيرفته شود:

اولين خصوصيت اين است كه بايد با حروف يا كلماتى شروع شده باشد كه فصحاى عرب، كلام مستقل خود را با آن آغاز مى‌كنند؛ بنابراين، آياتى كه با چنين حروف و كلماتى آغاز نشده‌اند، نمى‌توانند وحى مستقلى به شمار آيند. براى مثال نمى‌توان پذيرفت كه آيه شريفه‌ وَ اتَّقُوا يَوْماً تُرْجَعُونَ فِيهِ إِلَى اللَّهِ‌[١] وحى‌

[١] . بقره، آيه ٢٨١.