معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢٢٢ - ٢ قاعده لطف

دلايل عقلى‌

١. وحى و علم حضورى‌

معرفت وحيانى از سنخ علم حصولى نيست تا خطا در آن راه داشته باشد. بلكه از نوع علم حضورى است و پيامبر (ص) با تمام وجود و تمام مشاعر وحى را با روح ملكوتى خود خارج از حواس مادى در مى‌يابد.

احتمال خطا از دو راه ممكن است: يكى خطاى در تفكر و انديشه و ديگرى خطاى حسى؛ اما وحى از راه ديگرى دريافت مى‌شود، و آن با قلب و روح پيامبر است كه نه تفكر و انديشه شخص در ايجاد آن دخالت دارد و نه از قبيل حس يا ديدن است كه خطاى حسى در آن راه يابد، بلكه دريافت حضورى است‌[١] و در علم حضورى اشتباه و خطا نيست.

افزون بر آن پيامبران در تبليغ شرايع دين بايد از هر جهت معصوم باشند تا شريعت الهى را بدون خطا و اشتباه به مردم برسانند. يكى از انواع عصمت، عصمت در خطا و نسيان است كه همه انبيا از آن برخوردار بوده‌اند.[٢]

٢. قاعده لطف‌

يكى از دلايل خطاناپذيرى وحى، قاعده لطف است؛ بدين معنا كه بر خداوند واجب است اسبابى را براى بندگانش فراهم كند تا آنان را به اطاعت خدا نزديك و از معصيت و سرپيچى دور كند. چنين وجوبى كه برخاسته از حكمت الهى است، اقتضا مى‌كند كه خداوند تمام مقدمات آن را تدارك ببيند، در غير اين صورت نقض غرض از تكليف لازم مى‌آيد. بعثت انبيا و فرستادن شرايع جهت هدايت بندگان، امورى هستند كه زمينه اطاعت و بندگى را ايجاد مى‌كند و باعث سعادت آن‌ها مى‌شود.

مطابق اين قاعده بايد شريعت و قوانين آن حفظ شود و خداوند آن را از هرگونه دستبرد حفظ كند، چرا كه اين دين و شريعت حق است و ذره‌اى باطل‌

[١] . ر. ك: همان، ص ٨٣.

[٢] . شرح تجريد، ص ١٩٥ و نيز ر. ك: محمدهادى معرفت، التمهيد فى علوم القرآن.