معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤٠٥ - وضعيت نسخ در آيات فقهى

مى‌داند كه با فطرت زنانه به زيور گرايش بيشترى دارد تا واقعيت‌ها؛ و لذا ذاتاً در پذيرش مسؤوليت‌هاى سخت با مردان تفاوت دارند؛ از اين جهت نبايد مسؤوليت طاقت‌فرساى ادارى را به او واگذار كرد.[١] بديهى است با اين ديدگاه اين آيه در رديف آيات الاحكام است، هرچند جزء ٥٠٠ آيه نباشد.

وضعيت نسخ در آيات فقهى‌

از جمله مباحثى كه در حوزه آيات‌الاحكام وجود دارد و استاد معرفت در آن سخن نو ارائه كرده، مسأله نسخ است. ايشان در تعريف نسخ مى‌نويسد: نسخ عبارت است از برداشتن حكم شرعى سابق با تشريع لاحق، لذا شرط است كه ناسخ و منسوخ بايد هر دو حكم شرعى باشند. بعد از اين تعريف استاد به تقسيم نسخ و توضيح آن اقسام مى‌پردازد:

١. نسخ حكم و تلاوت. يعنى آيه‌اى كه مشتمل بر حكمى بوده به‌طور كامل از صفحه قرآن محو شده باشد.

٢. نسخ حكم و بقاى تلاوت. يعنى حكم در آيه نسخ شده باشد، ولى آيه همچنان در قرآن كريم باقى است.

٣. نسخ تلاوت و بقاى حكم. يعنى آيه از صفحه قرآن محو شده باشد، ولى حكم درون آن همچنان باقى و نافذ است.

٤. نسخ مشروط. يعنى با تغيير شرايط، حكم سابق نسخ شده باشد، ولى با اعاده شرايط گذشته، حكم منسوخ قابل بازگشت باشد.[٢]

٥. نسخ تهميدى. استاد معرفت در جاى ديگر به اين نوع نسخ اشاره مى‌كند و معنى اين نوع از نسخ را همراهى نخستين قرآن با عادات جاهلى و تصحيح تدريجى آن بيان مى‌كند.[٣]

در اينجا چند نكته قابل توجه است:

[١] . محمدهادى معرفت، التفسير و المفسرون فى ثوبه القشيب، ج ٢، ص ٣٥٥.

[٢] . محمدهادى معرفت، التمهيد فى علوم القرآن، جج ٢، ص ٢٨٢؛ فصلنامه بينات، سال ١٣٨٥، ش ٤٤، ص ١٠١.

[٣] . فصلنامه بينات، سال ١٣٨٥، ش ٤٤، ص ٧١.