معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٩٠ - جايگاه تشريع احكام در قرآن

مقدمه‌

از جمله بزرگانى كه در عصر مهجوريت قرآن و غربت علوم قرآنى نيك درخشيد و توانست رويكردى دوباره به قرآن، تفسير، علوم و معارف قرآنى در حوزه قرآن‌پژوهى و قرآن‌شناسى پديد آورد، حضرت استاد آيت‌الله محمدهادى معرفت (ره) بود. اين استاد بزرگوار سهم قابل توجهى در وارد كردن مباحث قرآنى به فضاى درسى و پژوهشى حوزه و دانشگاه داشت. وى دانشمندى جامع در زمينه مباحث قرآنى، فقهى و اصولى بود. با اين مشخصه كه آثار وى با انديشه‌هاى نو همراه بود، در حوزه قرآن نوانديش و در حوزه فقه نوگرا بود. در اين نوشتار سعى بر آن است تا به تبيين ديدگاه‌هاى اين انديشمند فقهى قرآنى بپردازيم.

كليد واژه‌ها: قرآن، فقه، فقه‌القرآن، آيات‌الاحكام.

جايگاه تشريع احكام در قرآن‌

استاد معرفت در اين خصوص مى‌نويسد:

هميشه براى انسان اين پرسش مطرح بوده است كه از كجا آمده؟ چرا آمده؟ به كجا مى‌رود؟ و نسبت به راز آفرينش خود ناآگاه بوده است، و هماره در قالب مكاتب مختلف فلسفى و غيره به دنبال پاسخ اين پرسش‌ها بوده است، اما از آنجا كه‌ وَ ما أُوتِيتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا،[١] توان حلّ اين مسائل را نداشت و دائماً در عطش پاسخ قرار داشت. تا اينكه با نزول قرآن كريم، اين معضله فكرى و مشكله زندگى را حل كرد، و مسير انسان را از آغاز آفرينش تا هدف نهايى او تبيين كرد و از راز حيات او پرده برداشت. و برنامه زندگيش را از مبدأ تا معاد ترسيم نمود.

بديهى است انسان نسبت به خود، نسبت به خالق و ربّ خود، و نسبت به جامعه و افراد آن رابطه و علاقه دارد و شريعت و تشريع قرآنى در هر سه بعد برنامه دارد و رابطه اين‌ها را بر اساس ولاء الهى، نبوى و ايمانى قرار داده است. از سوى ديگر قرآن كريم بر خلاف مكاتب ديگر، نگرش تك‌بعدى به روح يا جسم انسان نداشته است؛ بلكه بين روح انسانى و

[١] . اسراء، آيه ٨٥.