معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٩٠ - پاسخ به سه پرسش

بودن قرآن حكايت از بى‌توجهى و يا عدم شناخت نسبت به فهم روشمند بطون دارد. رسيدن به ژرفاى قرآن و لايه‌هاى معنايى متعدد آيات، اگر به گونه‌اى روشمند صورت پذيرد، هرگز به فهم‌ها و تفسيرهاى پلوراليستى از قرآن منتهى نمى‌شود. مراد از دستيابى روشمند به بطون اين است كه در فهم و تفسير بطون، ضوابطى كه پيش از اين به اختصار مورد بحث قرارگرفت و همچنين ضوابطى كه براى مفسر درجاى خود مقرر شده، به دقت در تفسير لحاظ شود.

در پرتو آن ضوابط، اولًا: راه براى هم‌نشينى بطون و ظاهر هر آيه هموار مى‌شود و ثانياً: همه بطن‌هايى كه از يك آيه و يا آيات متعدد به‌دست مى‌آيد در كنار همديگر قرار مى‌گيرند. بنابراين ضابطه‌مندى تفسير و كشف بطون، راه را بر هرگونه تعارض و تباين، چه جزيى و چه كلى در معانى و معارف به‌دست آمده از آيات، چه در ظاهرها و چه در باطن‌ها، مسدود مى‌سازد. تلاش مستمر براى فهم و تفسير ضابطه‌مند معانى ژرف قرآن، مفسر را به اين نكته ژرف سوق مى‌دهد كه همه معانى و بطون به‌دست آمده از آيات را مراتب كمال يافته يك حقيقت و مؤيد و مكمل همديگر مى‌بيند. اين تلاش تا هر كجا كه ادامه يابد، به آشكار شدن لايه‌هاى جديدى از همان حقيقت منتهى مى‌شود كه نه تنها نافى لايه‌هاى پيشين نيست كه مرتبه كمال يافته آن‌ها به شمار مى‌آيد.

بلى! ممكن است در طول تاريخ بلندى كه بر قرآن گذشته است، تفسير و يا تفسيرهاى خارج از ضابطه‌اى نيز بر قرآن نگاشته شده باشد كه به‌طور طبيعى با تفاسير ديگر در تعارض و يا تباين جزيى و يا كلى باشند، مانند آنچه از باطنيه و يا صوفيه در تفسير پاره‌اى از آيات و يا سوره‌ها رسيده است؛ اما همه سخن اين است كه تفاسيرى از اين دست را نمى‌توان در رديف تفسير صحيح و ضابطه‌مند قرآن به شمار آورد تا در پى آن مدعى نوعى پلوراليزم در تفسير قرآن شويم.