معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٨٩ - پاسخ به سه پرسش

ارائه داده‌اند و آن‌ها معلم ما هستند.[١]

نقش ائمه (ع) در تفسير و تبيين قرآن نقشى كليدى است، يعنى راه فهم قرآن و نحوه استنباط و كشف معانى ظاهر و باطن را ائمه (ع) به ما ياد مى‌دهند، مانند يك استادى كه به شاگردان تعليم مى‌دهد كه مثلًا فقها چگونه از روايات و قرآن برداشت كنند.[٢]

٢. تلاش براى راهيابى به بطون قرآن به‌صورت طبيعى به توسعه و تعداد بطون به موازات توسعه نيازهاى مؤمنان در بستر متحول زمان مى‌انجامد. آيا چنين جريان مستمرى به فاصله تدريجى ما از اصل قرآن و ظواهر آيات آن منجر نمى‌شود؟

پاسخ: ضابطه نخست در چگونگى راهيابى به بطون قرآن كه مورد تأكيد استاد معرفت (ره) و جمعى از قرآن‌پژوهان قرارگرفته، ضابطه‌اى هميشگى و مستمر است و رعايت آن موجب مى‌شود كه هيچگاه و در هيچ عصرى ظاهر آيات قرآن كه شاخص اعتبار بطون آن به شمار مى‌آيند از نگاه ژرف‌انديش مفسر قرآن پنهان نماند. اين اصل موجب مى‌شود تا آيات قرآن در قالب الفاظ، گزاره‌ها و سبك و سياق ثابتى كه بر پيامبر گرامى (ص) نازل شده‌اند، براى هميشه باقى بمانند و همواره وسيله و معبرى براى انديشه‌ورزى و تدبر آدميان در همه عصرها و نسل‌ها در آيات وحى براى نيل به بطون آن‌ها باشند.

٣. بر اساس نظريه بطون ممكن است در بستر متحول زمان در ذيل هر آيه از قرآن معانى متعددى رسميت يابند، آيا اين امر به‌صورت طبيعى به فهم‌هاى متفاوت و برداشت‌ها و تفسيرهاى گوناگون و متباين از قرآن نمى‌انجامد؟

پاسخ: برخى از نويسندگان معاصر چنين نتيجه‌اى را بر نظريه بطون مترتب ساخته و از اين رهگذر رأى به پذيرش و رسميت يافتن نوعى پلوراليزم در تفسير قرآن داده‌اند؛[٣] ليكن به نظر مى‌رسد نشاندن چنين نتيجه‌اى بر ذو بطون‌

[١] . همان، ص ٢٨٤.

[٢] . فصلنامه كتاب نقد، شماره ٣٥، تابستان ١٣٨٤، ص ٢١٢.

[٣] . ر. ك: عبدالكريم سروش،« صراطهاى مستقيم»، ماهنامه كيان، شماره ٣٦، فروردين و ارديبهشت ١٣٧٦، صص ٣- ٢.