معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤٢٩ - ٢ جهانشناسى و اقتصاد

تكوينى و تشريعى خداوند به نحو احسن و كارآ، نقش آفرينى مى‌كند. در اين نظام همه افراد در پى حداكثر كردن سود مادى خود هستند. به‌وسيله «دست نامرئى» هماهنگى بين منافع افراد و جامعه ايجاد مى‌شود و در پرتو اين هماهنگى، تمام افراد جامعه به رفاه مى‌رسند. بنابراين، در عرصه اقتصادى، هدايت تكوينى مستمر خداوند وجود ندارد و نيز به هدايت تشريعى او نيازى نيست.[١]

٢. جهان‌شناسى و اقتصاد

ويژگى‌هاى جهان بر اساس آموزه قرآنى بدين قرار است:

الف. همه جهان هستى از جمله انسان، هدفدار آفريده شده‌اند:

ما خَلَقْنَا السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ ما بَيْنَهُما لاعِبِينَ ما خَلَقْناهُما إِلَّا بِالْحَقِّ وَ لكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لا يَعْلَمُونَ.[٢]

ما آسمان‌ها و زمين و آنچه را ميان آن دو جاى دارد، به بازى [=بيهوده‌] نيافريديم. ما آن دو را جز به حق نيافريديم؛ اما بيشتر آنان [=مشركان‌] نمى‌دانند.

ب. بازگشتگاه جهان آفرينش و همه اشياى آن، به سوى خداى متعال است:

أَلا إِلَى اللَّهِ تَصِيرُ الْأُمُورُ.[٣]

آگاه باشيد كه همه چيز به سوى خدا باز مى‌گردد.

ج. دنيا محل آزمايش و آمادگى، و جهان آخرت، جهان كيفر و پاداش است؛ از مسلمات جهان‌بينى اسلامى، اعتقاد به عالم دنيا و آخرت يا عالم مادى و غيب است:

الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ.[٤]

[١] . مطالب مكتب سرمايه‌دارى برداشتى است از تاريخ فلسفه( فيلسوفان انگليسى)، فردريك كاپلستون، ج ٥، امير جلال‌الدين اعلم، ص ١٧٩؛ تاريخ عقايد اقتصادى، شارل ژيد و شارل ژيست، كريم سنجابى، صص ١٧- ٩ و ١٢٥- ١٢٤؛ فريدون تفضلى، تاريخ عقايد اقتصادى( از افلاطون تا دوره معاصر)، صص ٦٩، ٧٢، ٨٦ و ٨٧؛ حسين نمازى، نظام‌هاى اقتصادى، صص ٢٤- ٢٢.

[٢] . دخان، آيات ٣٩- ٣٨.

[٣] . شورى، آيه ٥٣.

[٤] . بقره، آيه ٣.