معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤٣ - شكلگيرى عرف خاص در قرآن و متون دينى

خداوند از آيات است. به عبارت ديگر، پيامبراكرم (ص) ما را از اينكه كلام خدا را به شيوه كلامِ ديگران تفسير كنيم، بازداشته است، حتّى اگر در مواردى مطابق با واقع باشد.[١]

ايشان در جاى ديگرى مى‌فرمايد:

از روايات مربوط به تفسير به رأى و آيات مؤيّدِ[٢] آن استفاده مى‌شود كه نهى از تفسير به رأى مربوط به طريقه تفسير است، نه اصل تفسير، مى‌خواهد بفرمايد كلام خدا را به طريقى كه كلام خلق تفسير مى‌شود نبايد تفسير كرد. البته فرق بين آن دو در نحوه استعمال الفاظ و چيدن جملات و به كار بردن فنون ادبى و صناعات لفظى نيست، براى اينكه قرآن هم، كلامى عربى است كه همه آنچه در ساير كلمات عربى رعايت مى‌شود در آن نيز رعايت شده، بلكه اختلاف بين آن دو از جهت مراد و مصداق است.[٣] اگر در كلماتى كه خداى تعالى در كتاب مجيدش در معرّفى اسما، صفات، افعال خود، فرشتگان، كتب، رسولان، قيامت و متعلّقات قيامتش آورده دقت نموده و نيز در حكمت احكامش و ملاكات آن‌ها تأمّل كنيم، به‌خوبى خواهيم ديد كه آنچه ما در تفسير آن كلمات صرفاً با به كار بردن قراين عقلى اظهار مى‌داشتيم، همه از قبيل تفسير به رأى و پيروى از غير علم و تحريف كلام از مواضعش بود.[٤] بيانات قرآنى در آياتى متفرق شده، و در قالب‌هاى مختلفى ريخته شده، تا نكات دقيق كه ممكن است در هر يك از آن آيات نهفته باشد، به وسيله آيات ديگر تبيين شود، و به همين جهت بعضى از آيات قرآنى شاهد بعضى ديگر است، و يكى مفسّر ديگرى است.[٥]

برخى از روايات نيز مؤيّد اين نظريه است. از على‌ (ع) نقل شده است كه فرمود:

ايّاك أن تفسّر القرآن برأيك حتي تفقهه عن العلماء، فانّه رُبّ تنزيل يشبه بكلام‌

[١] . سيدمحمدحسين طباطبايى، الميزان فى تفسير القرآن، ج ٣، صص ٨٠- ٧٨.( ذيل آيات ٧- ٩ سوره آل عمران)

[٢] . ر. ك: نساء، آيه ٨٣؛ حجر، آيه ٩١؛ نساء، آيه ٤٦ و اسراء، آيه ٣٦.

[٣] . سيدمحمدحسين طباطبايى، الميزان فى تفسير القرآن، ج ٣، ص ٨٠.

[٤] . همان، ص ٨٢.

[٥] . همان.