معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤٤٩ - رشد و آبادانى در قرآن

هنگامى به اين مناطق آباد گفته مى‌شود كه از اين استعدادها به‌طور بهينه استفاده شود؛ بنابراين، هنگامى كه آبادانى شهرها به معناى بهره‌بردارى بهينه از امكانات كشاورزى، صنعتى، تجارى، دامپرورى و ... براى حاكم و حكومت، از ديدگاه‌ على‌ (ع) امتياز و امرى مطلوب شمرده شود، حكومت وظيفه دارد خود را به چنين ويژگى مزيّن كند و اين امر ممكن نيست، مگر آن كه حكومت، آبادانى و رشد اقتصادى را به‌صورت هدف در دستور كار خود قرار دهد.

امام‌ على‌ (ع) اين مطلب را به گونه ديگرى بيان فرموده كه مؤيّد برداشت و تحليل پيشين است:

شر البِلاد بلد لا أمن فيه و لا خِصْب.[١]

بدترين شهرها شهرى است كه نه داراى امنيت است و نه فراوانى نعمت.

اميرمؤمنان (ع) در سخن ديگرى در تفسير كلام خداوند، آبادانى شهرها را سبب قوام زندگانى مى‌داند. خداوند مى‌فرمايد:

هُوَ أَنْشَأَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ وَ اسْتَعْمَرَكُمْ فِيها؛[٢]

او [خدايى‌] است كه شما را از زمين آفريد و شما را مأمور به آباد كردن آن ساخت.

حضرت (ع) درباره اين آيه مى‌فرمايد:

فَأَعْلَمَنَا سُبْحَانَهُ أَنَّهُ قَدْ أَمَرَهُمْ بِالْعِمَارَةِ لِيَكُونَ ذَلِكَ سَبَباً لِمَعَايِشِهِمْ بِمَا يَخْرُجُ مِنَ الْأَرْضِ مِنَ الْحَبِّ وَ الثَّمَرَاتِ وَ مَا شَاكَلَ ذَلِكَ مِمَّا جَعَلَهُ اللَّهُ تَعَالَي مَعَايِشَ لِلْخَلْق.[٣]

پس خداوند سبحان، مردم را به آبادانى فرمان داده تا بدين وسيله از زمين آنچه بيرون مى‌آيد، همانند حبوب و ميوه‌ها و امثال آن را كه براى زندگانى مردم قرار داده است، زندگى آنان را استوار سازد.

اين سخن امام ظهور دارد كه رشد اقتصادى و آبادانى بدان سبب است كه مردم از نعمت‌هاى الاهى بهره‌مند شوند. به تعبير ديگر، تا مردم رفاه بيشترى داشته باشند. با اين بيان حضرت (ع)، روشن مى‌شود كه رشد و آبادانى‌

[١] . همان، ص ١٦٥، ش ٥٦٨٤.

[٢] . هود، آيه ٦١.

[٣] . ميرزا حسين نورى طبرسى، مستدرك الوسائل، ج ١٣، باب ٢ از كتاب التجاره، ح ٣.