معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤٠٣ - شمار آياتالأحكام

اين آيه بر قاعده نفى عسر و حرج دلالت مى‌كند.

د. آياتى كه مشتمل بر قواعد اصولى است. اين دسته از آيات به‌طور غير مستقيم جزء آيات الاحكام به شمار مى‌روند؛ مثل آيه نبأ كه مى‌فرمايد:

يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ جاءَكُمْ فاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا أَنْ تُصِيبُوا قَوْماً بِجَهالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلى‌ ما فَعَلْتُمْ نادِمِينَ.[١]

كه بر حجيت خبر واحد بدان استدلال شده مى‌شود.

هر دانشمندى كه به تفسير آيات قرآن پرداخته است، اين گروه‌هاى مختلف از آيات را نيز تفسير كرده و اثباتاً و يا نفياً به مفاد آن اشاره كرده است. استاد معرفت نيز طبعاً همين مشى را دنبال مى‌كرد.

شمار آيات‌الأحكام‌

در خصوص كميت آيات‌الأحكام آراى متعددى از سوى مفسران فقه‌پژوه ارائه شده است و در آن، فراز و نشيبى به فاصله ١٥٠ تا بيش از ٦٠٠٠ عدد وجود دارد. سيوطى‌ و طنطاوى‌ تنها يك‌صد و پنجاه آيه را در رابطه با احكام مى‌دانند. محمد خضرى‌بك‌ بر اين باور است كه آيات‌الاحكام به بيش از سى‌صد آيه نمى‌رسد.[٢] عبدالله بن مبارك‌، بر اين عقيده است كه نُه‌صد آيه از قرآن آيات‌الاحكام است.[٣] ابن‌العربى‌ از فقه‌پژوهان مالكى مذهب نيز طبق شمارشى كه در كتاب‌ احكام‌القرآن‌ صورت گرفته، اين عدد از آيات را تفسير كرده است. هرچند مشهور ميان آيات‌الاحكام نويسان، پانصد آيه است، كه در برخى از كتب فقه‌القرآن، با همين عنوان نگاشته شده است. مثل: تفسيرالخمسمائة آية فى الاحكام‌ تأليف‌ مقاتل بن سليمان‌، و تفسير الخمسمأئة آية از فرقه اباضيه. و شفاء العليل فى شرح الخمسمأئة آية من التنزيل‌، نوشته‌ عبدالله بن محمد النجرى‌، و منهاج البداية فى تفسير آيات الأحكام الخمسمائة، نوشته‌ احمد بن عبدالله بن‌

[١] . حجرات، آيه ٦.

[٢] . طنطاوى جوهرى، الجواهر فى تفسير القرآن الكريم، ج ١، ص ٣؛ جلال‌الدين سيوطى، الاتقان فى علوم القرآن، ج ٢، ص ١٦٥؛ سيدمحمدعلى ايازى، فقه پژوهى قرآنى، ص ١٢١.

[٣] . سيدمحمدعلى ايازى، فقه پژوهى قرآنى، ص ١٢١.