معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٤١ - اولين وحى قرآنى

اولين وحى قرآنى‌

درباره اولين وحى قرآنى كه به پيامبر اسلام (ص) نازل شده است، اختلاف نظر وجود دارد.

نظر مشهور اين است كه پنج آيه نخست سوره علق ابتدا نازل شده است. آيت‌الله معرفت اين نظر را به امام‌ صادق‌ (ع) و امام‌ عسكرى‌ (ع) مستند ساخته است.[١] او طى روايتى از امام‌ عسكرى‌ آورده است كه آيات نخست اين سوره در غار حرا بر پيامبر اسلام (ص) نازل شده است.[٢]

بنا به نظر ديگر، سوره مدثر اولين وحى بوده است. منشأ اين نظر روايتى از جابر بن عبدالله‌ است. او اولين وحى بودن سوره علق را رد كرده و از نزول سوره مدثر در وقتى ياد كرده است كه پيامبر اسلام (ص) از كوه حرا فرود آمده و ته دره قرار گرفته بود و به سوى منزل گام برمى‌داشت.[٣] آيت‌الله معرفت ضمن نقل اين روايت مى‌نويسد: شايد اين نظرى اجتهادى از سوى خود جابر بوده است؛ چون در سخنى كه او در اين روايت از آن حضرت نقل كرده است، دلالتى بر اين معنا نيست. نظر راجح آن است كه روايت‌ جابر مربوط به بعد از فاصله انقطاع وحى بوده و او پنداشته كه آن آغاز وحى بوده است. آيت‌الله معرفت اين نظر را با روايت ديگرى كه از طريق ديگرى از جابر در زمينه فترت وحى نقل شده است، تأييد مى‌كند. جابر آورده است كه پيامبر (ص) در گزارش از فترت وحى از نزول سوره مدثر و مزمل سخن مى‌گفت و در پايان روايت آمده است كه پس از آن وحى پى در پى نازل شد.[٤]

نظر سوم اين است كه سوره حمد نخستين وحى نازله بود. آيت‌الله معرفت‌

[١] . رك: محمدهادى معرفت، التمهيد فى علوم القرآن، ج ١، ص ١٢٤.

[٢] . همان.

[٣] . رك: مسلم، الصحيح، ج ١، ص ٩٩ به نقل از محمدهادى معرفت، التمهيد فى علوم القرآن، ج ١، ص ١٢٥.

[٤] . رك: مسلم، الصحيح، ج ١، ص ٩٨؛ بخارى، صحيح البخارى، ج ١، ص ٤ به نقل از محمدهادى معرفت، التمهيد فى علوم القرآن، ج ١، ص ١٢٥.