معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤٩٤ - ٣ نزاهت حضرت ابراهيم(ع)

رازى‌، ٢٢/ ١٨٥ و ٢٦/ ١٤٨)[١]

ولى ما در قرآن مى‌خوانيم:

وَ إِذْ قالَ إِبْراهِيمُ لِأَبِيهِ آزَرَ؛

هنگامى كه ابراهيم به پدرش، آزر گفت. (انعام/ ٧٤)

پس قول صحيح در اين باب كدام است؟

آيت‌الله معرفت در مقام بررسى عادلانه و به دور از تعصب اين مسأله به نقل اقوال بزرگان اقدام كرده، مى‌نويسد:

زجّاج‌ مى‌گويد: نَسَب‌شناسان بر اين اتفاق‌نظر دارند كه نام پدر ابراهيم‌ (عليه السلام) تارح‌ است. برخى از منكران اين نكته را بر قرآن خرده گرفته و گفته‌اند اين نسبتى كه قرآن گفته نادرست است.

فخر رازى‌ در مقام پاسخ برآمده كه شايد پدر ابراهيم‌ دو نام داشته، مثلًا نام اصلى‌اش‌ آزر و لقبش‌ تارح‌ بوده و چون مشهور به‌ تارح‌ شده نام او غير معروف شده و قرآن او را با نام اصلى ياد كرده است.[٢]

مؤيد اين احتمال آن كه واژه‌ تارح‌ در زبان عربى به معناى كاهل و كندكار است. اما آزر يعنى با نشاط و فعال، زيرا از أزر گرفته مى‌شود كه به معناى نيرو و يارى و فيروزى است و وزير نيز از همان گرفته مى‌شود. در قرآن نيز از زبان‌ موسى‌ مى‌خوانيم:

اشْدُدْ بِهِ أَزْرِي‌[٣]

بار خدايا پشت مرا بدو- هارون- محكم كن.

ايشان آنگاه به تبارشناسى واژه پرداخته، چنين ادامه مى‌دهد:

زبان‌هاى سامى در اين معنى به يكديگر نزديكند. عزير و عازر در زبان عبرى از همين ريشه است و در زبان عربى نيز اين ماده به همين معنى آمده است. در قرآن فرموده: فَالَّذِينَ آمَنُوا بِهِ وَ عَزَّرُوهُ وَ نَصَرُوهُ‌ (اعراف/ ١٥٧) (پس آنان كه بدو ايمان آورده يارى و تقويتش كردند ...) نيز مى‌دانيم كه عين و همزه در دو زبان عبرى و عربى جابه‌جا مى‌شوند.[٤]

[١] . همان، صص ٦٧- ٦٦.

[٢] . همان، ص ٦٧.

[٣] . طه، آيه ٣١.

[٤] . ر. ك: قصص الانبياء، ٧٠.